Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

10-13 12 Journal of Clinical Healthcare 4/2017 zaniedbań zdrowotnych. Światowa Organizacja Zdrowia partycypowała wielu projektom społecznym dla zwiększenia skuteczności działań prozdro- wotnych. Do nich należą m.in . „Zdrowe miasto”, „Zdrowe miejsce pracy”, „Szkoła promująca zdrowie”, itp. Światowa Organizacja Zdrowia skupia się więc na wielu aspektach życia współczesnego człowieka – przykłada wagę do jakości środowiska, w którym przebywamy, zwłaszcza środowiska miejskiego pełnego zagrożeń zdrowotnych z racji rozwoju przemysłu, rozwoju komunikacji. Kładziony jest także nacisk na ograniczenie zagrożeń zdrowotnych miejsca pracy, a także podkreśla się rolę edukacji w kształtowaniu zachowań prozdrowotnych. Światowa Organizacja Zdrowia dostrzega również zagrożenia wynikające z uzależnienia od narkotyków, tytoniu, dopalaczy, a także komputerów czy Internetu. Działania prozdrowotne dotyczą także zdrowia psychicznego, czy kształtowania zdrowych nawyków żywieniowych. Zakres współcześnie prowadzonej promocji zdrowia nabiera coraz większego zasięgu, tym bardziej, że coraz mocniejszy nacisk kładzie się na zidentyfikowanie i także zbadanie rosnącej gamy czynników społecznych , kulturowych, psycholo- gicznych itp. mających wpływ na nasze zdrowie. Coraz częściej zwraca się uwagę na konieczność indywidualnego z aktywizowania każdego z obywateli na rzecz prowadzenia aktywnego, zdrowego stylu życia.[1-4,12,16-20] MANDALA ZDROWIA Holistyczne podejście do promocji zdrowi najlepiej obrazuje mandala zdrowia. Jest to model ekosystemu człowieka oparty na figurze symbolizującej wszech- świat, zbudowanej na planie koła. W modelu tym występują relacje pomiędzy kulturą i środowiskiem, i jednoczesne oddziaływanie na człowieka pojmowa- nego jako jedność obejmującą wymiar fizyczny, intelektualny i duchowy. Najszersze kręgami stanowią biosfera i kultura. Najbliższym kręgiem otaczającym człowieka jest rodzina traktowana jako najważniejsza struktura pośrednicząca pomiędzy jednostkami i instytucjami społecznymi. Pozostałe determinanty zdrowia (społeczność, system opieki nad chorym, styl życia, praca, biologia człowieka, środowisko fizyczne i psychospołeczne) rozmieszczone są hierarchicznie na pozostałych kręgach. Mandala ilustruje bogactwo uwarunkowań zdrowia i jest użyteczna dla celów edukacyjnych.[22] Rycina 2 . Mandala zdrowia. Model ekosystemu człowieka [21] ZAKRES PROMOCJI ZDROWIA NA PRZESTRZENI LAT Zakres promocji zdrowia na przestrzeni lat zmieniał się. Do połowy XX wieku skupiano się na leczeniu, a więc samym ratowaniem zdrowia. II połowa XX wieku przyniosła zmianę rozumienia zarówno samego zdrowia, jak i jego promocji. Kolejne dekady zaowocowały kolejnymi unowocześnieniami w podejściu do promowania zachowań prozdrowotnych. Współcześnie promuje się Nowe Zdrowie Publiczne . Termin ten zaproponowali w 2000 roku T. H. Tulchinsky i T. A. Varavikova.[23] W/w autorzy uważają, że warunkiem dla zaistnienia Nowego Zdrowia Publicznego jest współpraca wielu ośrodków istniejących i działających we współczesnym społe- czeństwie – począwszy od władzy a skończywszy na społeczeństwie. Działania Nowego Zdrowia Publicz- nego powinny obejmować wszystkie szczeble rzą- dzenia, powinny dotyczyć różnych grup i środowisk akademickich, zawodowych, chroniących interesy konsumenta, prywatnych i publicznych przedsię- biorstw, organizacji i struktur ubezpieczeniowych, farmaceutycznych, medycznych oraz związanych z