Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

7-12 9 Journal of Clinical Healthcare 1/2018 Złamania kości czaszki Złamania kości czaszki są dość często towarzyszy obrażeniom czaszkowo – mózgowymi. Złamania mogą dotyczyć sklepienia i podstawy czaszki. W przypadku złamań kości sklepienia czaszki mogą występować złamania zamknięte i otwartych w zależności czy nastąpiło przerwania ciągłości skóry nad złamaniem. Złamania mogą być także linijne bądź wieloodłamowe, przy względnieniu przebieg szczeliny złamania. Złamaniom kości tworzących sklepienie czaszki może towarzyszyć wgłobienie czyli przemieszczanie fragmentów złamanych kości do wnętrza jamy czaszki. W takiej sytuacji może dojść do przerwania ciągłości opony twardej i uszkodzenia tkanki mózgowej. Do złamania podstawy czaszki najczęściej dochodzi w wyniku urazu pośredniego, wówczas jest ono przedłużeniem linijnego złamania występującego w obrebie sklepienia czaszki. Uraz okolicy potylicznej może powodować złamanie, które obejmie również podstawę czaszki. Innym przykładem urazu pośredniego jest upadek na pośladki lub wyprostowane kończyny, mogą one spowodować złamania okrężne otaczające otwór potyliczny wielki. W wyniku złamań kości w obrębie podstawy czaszki może dojść do powstania odmy wewnątrzczaszkowej, płynotoku czyli wycieku płynu mózgowo – rdzeniowego, uszkodzenia nerwów czaszkowych, naczyń krwionośnych oraz struktur układu endokrynnego. Objawy kliniczne są zależne od umiejscowenia złamania, w związku z czym wyróżnia się złamania przedniego, środkowego i tylnego dołu podstawy czaszki. Podejrzenie złamania w obrębie przedniego dołu czaszki mogą nasuwać obecność płynotoku nosowego, anosmia czyli utrata węchu, krwiak lub krwiaki okularowe oraz porażenie ruchomości gałek ocznych. W przypadku złamania w obrębie środkowego dołu czaszki występuje: hematotympanum czyli krwiak w obrębie jamy bębenkowej, któremu może towarzyszyć wyciek krwi z ucha, może również dojść do płynotoku usznego (wyciek PMR z ucha), objaw Battle’a czyli podskórny krwiak zlokalizowany w okolicy wyrostka sutkowatego, dość często pojawia się też zawroty głowy i utrata słuchu po jednej stronie. W złamaniach w obrębie tylnego dołu czaszki może dojść do ucisku na pień mózgu, z konsekwencją zaburzeń oddychania, spadeku ciśnienia tętniczego krwi i przyśpieszenie akcji serca [3,5,9-11]. URAZOWE USZKODZENIE MÓZGU Urazowe uszkodzenie mózgu (TBI – Traumatic brain injury) dotyczą szerokiego zakresu konsekwencji urazów mózgu. Są to zaburzenia funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego jak i następstwa morfologiczne rozwijające się w wyniku urazu. Objawy TBI mogą dawać zaburzenia świadomości, bóle głowy, nudności i wymioty, senność, utratę pamięci oraz ubytkowe objawy neurologiczne . W rozwoju TBI występują dwie fazy: faza pierwotnego i wtórnego uszkodzenia mózgu. Pierwotne uszkodzenie dotyczy uszkodzenia tkanki nerwowej i naczyń krwionośnych w wyniku urazu. Wtórne uszkodzenie mózgu jest konsekwencją urazu i rozwija się po pewnym czasie. Zmiany dotyczą niedotlenienia i niedokrwienia tkankowego, obrzęk mózgu, zaburzeń metabolicznych, zaburzeń przepuszczalności naczyniowej, zmniejszenie przepływów krwi, rozlanego uszkodzenie aksonalne, skurczu naczyń co wywołuje wzrost ciśnienia środczaszkowego. Ewentualne konsekwencje zaburzeń ogólnoustro- jowych powstające w wyniku urazu (np. wstrząs pourazowy) potęgują wtóna fazę uszkodzenia mózgu [1-3]. Wstrząśnienie mózgu Cechą charakterystyczną wstrząśnienia mózgu jest nagła pourazowa utrata przytomności trwająca najczęściej kilka sekund lub minut. Utrzymywanie się stanu nieprzytomności powyżej 6 godzin świadczy o stłuczeniu mózgu. Rozpoznanie wstrząśnienia mózgu jest ustalane na podstawie utraty przytomności pojawiającej się po urazie. Mechanizm powstania utrata przytomności tłumaczy się czynnościowym uszkodzeniem struktury tworu siatkowatego pnia mózgu, którego czynność zostają okresowo wyłączone na skutek zadziałania fali wstrząsowej wywołanej przez siły akceleracji lub deceleracji. Wg innej koncepcji utrata przytomności pojawi się jako wynik uszkodzenia kory mózgowej.