Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

6-11 9 Journal of Clinical Healthcare 2/2018 słupa. Kwestionariusz poleca się do badań głównie u osób w starszym wieku.[6,7] Skala WOMAC (Western Ontario and McMaster Universities Index of Osteoarthritis) służy przede wszystkim do oceny bólu u pacjentów z chorobą zwyrodnieniową stawów kolanowych lub biodrowych, jest jednak skuteczną metodą oceny dolegliwości bólowych towarzyszących chorobom narządu ruchu. Pytania dotyczą nasilenia bólu ( 5 pytań), sztywności zajętych stawów (12 pytań), funkcjonalności fizycznej (17 pytań).[8] Kwestionariusz MPQ (McGill Pain Questionnaire) jest metodą ilościowej i jakościowej oceny dolegliwości bólowych. Ocena umożliwia holistyczne określenie doznań bólowych przez chorego. Kwestionariusz jest często wykorzystywany do oceny skuteczności leczenia bólu przewlekłego. [6] Kwestionariusz SF-36. Stosunkowo krótki i łatwy do przeprowadzenia, jest jednym z najczęściej obecnie wykorzystywanych narzędzi do oceny nasilenia bólu. Składa się z 36 pytań oceniających sprawność fizycz- ną, odczuwanie bólu, poziom energii, nastrój i wpływu stanu zdrowia na wykonywanie codziennych funkcji życiowych. [7] SŁOWNE SKALE OCENY Są to skale porządkowe, zawierające szereg kolejno ustawionych cyfr z przypisanymi do nich okre- śleniami stopni natężenia bólu. Przykładem takiej skali jest Słowna skala (ang. Verbal Rating Scale). (ryc.2.) Rycina 2. Słowna skala oceny bólu [7,8] Skala przyjmuje wartości liczbowe, przy czym do każdej cyfry przyporządkowane jest słowne określenie natężenia bólu. W skali czterostopniowej „0” oznacza „ brak bólu ”, „1” to „ ból lekki ”, „2” oznacza „ ból silny ” natomiast „3” odzwierciedla „ ból nie do zniesienia ”. W skali pięciostopniowej, zwanej skalą Likerta „0” odzwierciedla „ brak bólu ”, „1” – „ małe nasilenie ”, „2” – „ średnie nasilenie ”, „3” oznacza „ duże nasilenie ” zaś „4” określone jest jako „ bardzo duże nasilenie ” dolegliwości bólowych [3,9]. Do wad skali słownej czterostopniowej zalicza się możliwość odmiennych interpretacji poszczególnych określeń przez pacjentów, a także zbyt małą ilość możliwości opisujących natężenia bólu (np. w przypadku dolegliwości bólowych słabszych niż „ silne ” – „2” ale mocniejszych niż „ lekkie ” – „1”). Skalę VRS nie stosuje się u dzieci poniżej 7. roku życia [3,7-9]. SKALE NUMERYCZNE Przykładem takiej skali jest skala, w której chory określa jak silny jest ból, wskazując na odpowiednią cyfrę w skali od 0 do 10, gdzie 0 odpowiada – „wcale nie odczuwam bólu”, - 10 – „najgorszy ból jaki mogę sobie wyobrazić”. Z kolei wg innej skali numerycznej ból jest szaco- wany w skali od 0 do 100 , gdzie 0 oznacza „brak bólu „, a 100 oznacza najsilniejszy ból, jaki można sobie wyobrazić.[7,8] SKALE WIZUALNO – ANALOGOWE Skala wizualno – analogowa ( Visual Analogue Scale , VAS). Tworzy ją linia prosta, zwykle o długości 10 cm, na której zaznaczone są przeciwległe końce i poszczególne odcinki. Linia może być pozioma lub pionowa. Zadanie pacjenta polega na zaznaczeniu na tej linii punktu, który odpowiada intensywności odczuwanego bólu. Do zalet skali VAS zalicza się możliwość wykorzystania jej kilku graficznych wersji oraz rzetelność pozyskiwanych wyników [3]. Jako podstawową wadę wymienia się trudność ze zrozumieniem wartości skrajnych odcinka przez 7 – 11% chorych, co skutkuje nieumiejętnością wyboru odpowiedniego miejsca w przebiegu linii, obrazu- jącego nasilenie bólu. Skala ta może powodować także trudności u pacjentów z zaburzeniami widzenia. Skalę wzrokowo – analogowa nie stosuje się u dzieci poniżej 5. roku życia [3,9]. Rycina 3. Skala wizualno – analogowa [10]