Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

12-17 13 Journal of Clinical Healthcare 2/2018 PODZIAŁ BÓLU UWZGLĘDNIAJĄCY MIEJSCE POCHODZENIA Biorąc pod uwagę miejsce pochodzenia, ból podzielić można na receptorowy oraz niereceptorowy [6]. Ból receptorowy – jest wynikiem podrażnienia receptorów zlokalizowanych na zakończeniach nerwów bólowych, spowodowanego przez bodźce wywołujące uszkodzenie tkanek lub mogące pro- wadzić do takiego uszkodzenia. Nazywany jest również nocyceptywnym. Jest to ból fizjologiczny. Może pochodzić zarówno z narządów wewnętrznych (jego źródła mogą stanowić receptory zlokalizowane w tkance mięśniowej, narządach wewnętrznych, naczyniach krwionośnych lub tkankach układu kostno – stawowego – jest to tzw. „ ból głęboki o charakterze receptorowym ”), jak i z tkanek zewnętrznych (tzw. „ ból skórny ”) [2,3,6]:  Ból skórny – ból fizjologiczny, powierzchowny, pełniący funkcję ochronną.  Tkanka mięśniowa: Nocyceptory zlokalizowa- ne są mięśniach i powięziach a za ich po- drażnienie odpowiada nagromadzenie szko- dliwych metabolitów.  Naczynia krwionośne: Nocyceptory (chemo- receptory oraz mechanoreceptory) umiejsco- wione są w przydankach dużych tętnic i żył. Za ich pobudzenie odpowiada m. in. rozcią- ganie naczyń.  Układ kostno – stawowy: dolegliwości bólowe spowodowane są podrażnieniem receptorów znajdujących się w okostnej i torebkach sta- wowych,  Narządy wewnętrzne: bóle mają charakter kolkowy (np. kolka nerkowa lub żółciowa). W bólu receptorowym integralność układu nerwowego jest zachowana a za podrażnienie nocyceptorów odpowiadają substancje wytwarzane poza strukturami układu nerwowego [2]. Ból niereceptorowy – spowodowany jest zniszczeniem elementów układu nerwowego, a nie pobudzeniem nocyceptorów. Jest bólem patologicz- nym. Inaczej nazywany bólem neuropatycznym. Wyróżnia się 2 typy bólu niereceptorowego: ból neuropatyczny obwodowy oraz ośrodkowy. Ból neuropatyczny może być następstwem pierwotnego lub wtórnego (najczęściej w wyniku uogólnionych procesów chorobowych) uszkodzenia układu nerwowego. Uszkodzenie może dotyczyć nerwu obwodowego lub neuronów ośrodkowych ( rdzenia kręgowego lub wyższych partii ośrodkowego układu nerwowego). Do powstania uszkodzeń może dochodzić w wyniku lokalnego lub wielomiejscowego uszkodzenia obwodowego układu nerwowego np. w wyniku ucisku, urazu, niedokrwienia, czy zapalenia (guzkowe zapalenie tętnic). Ból neuropatyczny może być także następstwem rozwoju polineuropatii np. w przebiegu cukrzycy, nadużywania alkoholu, szpiczaka mnogiego, HIV, niedoczynności tarczycy, choroby Fabry’ego, zespółu Bannwartha, niedoboru witaminy B, czy też toksycznego działania niektórych substancji. Może także powstawać w wyniku uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego np. pourazowych uszkodzeń rdzenia kręgowego, zawału mózgu, syryngomielii, stwardnienia rozsianego. [7,8] Charakterystycznymi cechami bólu ośrodkowego jest umiejscowienie obejmujące zwykle jedną stronę ciała, krótki czas trwania i pojawianie się bólu w formie napadów a także nasilanie się pod wpływem dotyku oraz wysokiej lub niskiej temperatury. Z upływem czasu ból staje się ciągły i wzrasta jego nasilenie. Bardzo często towarzyszą mu objawy uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego. Objawy towarzyszące mogą nie być obecne tylko w przebiegu padaczki. Obszar występowania objawów jest związany z umiejscowieniem uszkodzenia tzn. może dotyczyć połowiczo jednej strony ciała, lub obejmować obszar poniżej uszkodzenia. Dolegliwości bólowe mogą także dotyczyć wybiórczo np. twarzy lub wybranej części kończyny [9]. Ból neuropatyczny może także towarzyszyć zespołom wieloobjawowego bólu miejscowego. Na zespół ten składa się szereg objawów neurologicznych takich jak: zaburzenia czucia, ruchowe, autonomiczne, skórne oraz zmiany kostne. Wiodącym objawem jest ból i postępujące ograniczenia funkcjonalne, głównie w zakresie kończyn. W ok. 9% przypadków dolegliwo- ści dotyczą kończyn po urazie. Dynamika narastania dolegliwości bólowych jest różna. Szacuje się, że u ok. 15% chorych po kilkuletnim trwaniu ( ponad 5 lat) dolegliwości bólowe stają się bardzo nasilone ( określane przez pacjentów jako „ból nie do zniesienia” ). Wyróżnia się dwa typy tego zespołu. Typ 1 , częstszy, wykazujący brak uszkodzenia nerwu obwodowego, oraz typ 2 - przebiegający z uszkodze- niem nerwu obwodowego. Wskazuje się, że do występowania tego zespołu predestynują niektóre sytuacje przychospołeczne określane mianem „ żółtych flag” [10-18] Czasem jednak ból może występować bez uchwytnej przyczyny chorobowej dotyczącej układu