Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

12-17 14 Journal of Clinical Healthcare 2/2018 nerwowego. W tych przypadkach określa się go najczęściej bólem psychogennym. Ból psychogenny, wg. DSM-IV jest określany jako „zaburzenie bólowe” (pain disorder) i zaliczany ( ICD-10, DSM-IV ) do tzw. zaburzeń somatopodobnych (somatoform disorder). [19,20] W tej grupie znajdują się również inne zaburzenia somatopodobne, takie jak: zaburzenie z somatyzacją (somatization disorder), hipochondria (hipochondriasis), zaburzenie dysmorficzne (body dysmorphic disorder). Aby rozpoznać ból psycho- genny musi on spełniać wszystkie poniższe kryteria (wg DSM-IV)[20]: 1. Skupienie uwagi na bólu pochodzącym z jednego lub kilku miejsc ciała. 2. Ból ten powoduje znaczące pogorszenie funkcjonowania, np. zawodowego, czy społecz- nego. 3. Czynniki psychiczne odgrywają znaczącą rolę w zapoczątkowaniu, nasileniu, zaostrzeniach, czy przewlekłości ww. dolegliwości bólowych. 4. Odczucia bólowe nie są celowo produkowane. 5. Dolegliwości bólowe nie są efektem wyraźnych (widocznych na planie pierwszym) zaburzeń: nastroju, lękowych, psychotycznych, czy dyspa- reunii. Cechami charakterystycznymi bólu psychogen- nego jest decydujący udział czynników psychicznych w powstawaniu i dynamice narastania tego bólu. Bóle te występują bez predylekcji do płci i wieku. Dynamika przebiegu często zróżnicowana, choć najczęściej przewlekła. Czynnikami predestynującymi do ich występowania jest rodzinnie pojawiająca się depresja, alkoholizm, ból psychogenny, a także nadużywanie substancji przeciwbólowych i psychoak- tywnych, depresja, lęk. [21,22] Wyróżnia się 2 typy bólu psychogennego: miejscowy (o ściśle ograniczonej lokalizacji) oraz uogólniony (obejmujący całe ciało) [23]. BÓLE PRZEWODOWE Bóle przewodowe spowodowane są bezpośred- nim działaniem bodźców na układ nerwowy. W tej grupie wymienia się ból fantomowy, ból splotowy, neuralgię, ból korzeniowy oraz kauzalgię [6]. Ból fantomowy – występuje u ok. 60 – 80% chorych po amputacji, bez predylekcji do płci, przyczyny amputacji i poziomu amputacji, częściej w starszym wieku ( wyraźnie częściej zdarza się u dorosłych niż dzieci). Najczęściej pojawia się u pacjentów po przebytej amputacji całej kończyny lub jej części (z towarzyszącą iluzją o stałej obecności odjętej części ciała-czucie fantomowe). Czasem jednak może pojawić się po amputacji ( odjęciu) innych narządów np. gruczołu piersiowego. Powstaje w wyniku utrwalonej przed zabiegiem pamięci bólu i często współistnieje z bólem w kikucie spowodowanym nerwiakiem, bolesną blizną, odleżyną, stanem zapalnym tkanek miękkich lub zapalenie kości kikuta. Występowanie bólu fantomowe uprawdopodobnia obecność dolegliwości bólowych kończyny przed amputacją. Ból może nasilać się m. in. pod wpływem zmęczenia, strachu, stresu lub bodźców termicznych, a także przebytego urazu kikuta. Największe natężenie dolegliwości bólowych dotyczy dystalnych części kończyny (np. palców), co wynika z większej korowej reprezentacji czuciowej tych części kończyn . Patomechanizm powstawania bólu fantomowego nie jest do końca wyjaśniony. Wskazuje się na udział licznych następstw morfologicznych, fizjologicznych i chemicznych obwodowego układu nerwowego spowodowanych amputacją ( urazem) a także zmianami powstającymi na poziomie rdzenia kręgowego oraz udziałem czynników nadrdzenio- wych. [4,5,24]. Ból fantomowy może przebierać równe natężenie. Ok. 40% chorych odczuwa go bardzo silnie, 20 % odbiera go w sposób umiarkowany, a dalszych ok. 20% - jako bardzo słabe dolegliwości. Ból może być piekący, palący, ściskający, miażdżący lub strzela- jący. Może mieć charakter stały, stały z zaostrzeniami lub napadowy.[5] Ból splotowy – spowodowany jest uciskiem wywieranym na sploty nerwowe np. w wyniku stanu zapalnego zlokalizowanego w okolicach miednicy mniejszej, szczytów płuc lub w okolicy szyjnej, a także przez rosnącą masę nowotworową. Ból ten najczę- ściej zlokalizowany jest w okolicy splotu barkowego [6]. Neuralgia – nazywana jest również nerwobólem lub rwą. Może ona dotyczyć nerwów: kulszowego, trójdzielnego, udowego lub skórnego bocznego uda [6]. Ból korzeniowy – nazywany także radicalgią. Bóle te powstają w następstwie ucisku na korzenie grzbietowe nerwu rdzeniowego (nerwów rdzenio- wych). Przyczyną ucisku może być np. wypadnięcie jądra miażdżystego, gruźlica kręgosłupa, nowotwory, procesy zapalne, wiąd rdzenia. Uszkodzenie korzeni nerwów rdzeniowych prowadzi do powstania