Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

21 Journal of Clinical Healthcare 2/2018 PATOFIZJOLOGIA BÓLU W ZMIANACH ZWYRODNIENIOWYCH NARZĄDU RUCHU Przewlekłe dolegliwości bólowe występujące w wyniku zmian zwyrodnieniowych narządu ruchu mają związek z dość bogatym unerwieniem (z wyjątkiem chrząstki) szpiku kostnego, kość zmineralizowanej, okostnej i tkanek miękkich okołostawowych. Unerwienie to odgrywa istotną rolę w wykonywaniu prawidłowych ruchów ( pobudzenie mechanorecepto- rów 1 ). Unerwienie stawów i struktur okołostawowych wiąże się z włóknami typu B (10%), Aβ i Aδ (20%) i C (70%). 80% zakończeń typu C to „ śpiące receptory ”. Aktywacja różnego typu zakończeń nerwowych następuje pod wpływem miejscowych mediatorów stanu zapalnego rozwijającego się w wyniku patologii układu kostno-stawowego. [8-10,16] Uszkodzenie tkankowe wyzwalające stan zapalny sprzyja obniżeniu progu pobudliwości nocyceptorów, sumowaniu przestrzennemu i czasowemu bodźca, aktywacji śpiących receptorów oraz paczkowaniu nowych włókien. Czynnika sprzyjającymi tym zmia- 1 Do tej grupy należą: narząd ścięgnisty Golgiego, ciało bla- szkowate Paciniego, ciałko Ruffiniego, receptory śródmiąż- szowe. Narząd ścięgnisty Golgiego - występują głównie w miej- scach przejścia ścięgna w mięsień, a także w więzadłach i torebkach stawowych. Receptory te odpowiadają na powol- ne rozciąganie tkanki. Ich pobudzenie następuje głównie podczas aktywnego rozciągania jednostki mięśniowo- powięziowej. Fizjologiczną odpowiedzią na ich aktywacje jest zmniejszenie tonusu mięśniowego w obrębie jednostki. Ciałko blaszkowate Paciniego - występuje głównie w takich strukturach jak mięśnie, ścięgna, rozcięgna, więzadła czy torebki stawowe. Odpowiadają one za nagłe zmiany zwią- zane z dotykiem i naciskiem. Wykazują szybką adaptację rejestrując bodźce o małej amplitudzie i dużej szybkości, ta- kie jak np. oscylacje i wibracje. Fizjologiczną odpowiedzią na pobudzenie tego typu receptorów jest zwiększenie wraż- liwości tkanki na zbierane informacji czucia głębokiego. Ciałko Ruffiniego – posiadają tą samą lokalizacje co ciałka Paciniego, jednak z dużą gęstością są rozmieszczone głównie w oponie twardej oraz więzadłach i torebkach sta- wów, a także powięzi piersiowo-lędźwiowej. Stanowią swoi- ste uzupełnienie ciałek Paciniego. Cechą ciałek Ruffiniego jest wolna adaptacja do bodźców raczej przewlekłe działa- jącego o duże amplitudzie np. długotrwały nacisk na tkankę o dużej amplitudzie. Receptory śródmiąższowe (interstitial receptors) - są to wolne zakończenia nerwowe głównie rozmieszczone w tkance powięziowej. Obok roli nocyceptywnej pełnią praw- dopodobnie rolę chemoreceptorów i mechanoreceptorów, a także wpływają na aktywność układu autonomicznego.[7,8] nom są również predyspozycje metaboliczne, mechaniczne i genetyczne. Wszystkie te elementy powodują, że staw objęty procesem zwyrodnienio- wym wykazuje zwiększoną wrażliwość na ból. Jedną z przyczyn tego stanu jest także zjawisko sensytyzacji obwodowej 2 , które prowadzi do obniżenia progu pobudliwości receptorów bólowych, wzmożenia dolegliwości bólowych, a tym samym wzmocnienia tendencji do oszczędzania chorej kończyny, czy stawu. W przypadku przewlekłych chorób układu kostno- stawowego, pojawiający się przewlekły ból traci charakter alarmowy, a rozwijający się przewlekły stan zapalny sprzyja np. zjawisku zapalenia neurogen- nego lub odruchowego na ból ograniczenie zakresu ruchów w stawach. Przewlekły bólu może także powodować zmiany o charakterze biochemicznym i strukturalnym w obrębie ośrodkowego układu nerwo- wego, nazywane sensytyzacją ośrodkową. W patogenezie powstawania przewlekłego bólu budowana jest kaskada zmian, którą opisać można następująco [7,8]:  powstawanie nadwrażliwości nocyceptorów;  powstawanie nadwrażliwości w obwodowych częściach włókien dośrodkowych;  powstawanie nadwrażliwości w komórkach rogów tylnych;  powstawanie nieprawidłowych połączeń w ośrodkowym układzie nerwowym;  trwałe zmiany w układzie nerwowym. PIŚMINNICTWO 1. Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy: Informacje wprowadzające na temat dolegliwości mię- śniowo-szkieletowych związanych z pracą. FACTS 71/2007 [cytowany 2 stycznia 2012]. Adres: http://osha.europa.eu/pl/publications/factsheets/71 2. Europejska Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy: Schorzenia szyi i kończyn górnych związanych z pracą. FACTS 72/2007. [cytowany 2 stycznia 2012]. Adres: http://osha.europa.eu/pl/publications/factsheets/72 3. European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions: Fourth European Working Condi- tions Survey, 2005 [cytowany 2 stycznia 2012.]. Adres: 2 Sensytyzacja to wzmocnienie , desensytyzacja to osłabie- nie odbioru bodźca bólowego. Sensytyzacja obwodowa po- wstaje najczęściej w wyniku pobudzenia dużej liczby recep- torów lub nadmiernym przekaźnictwem nerwów obwodo- wych. Z kolei sensytyzacja ośrodkowa ma miejsce wtedy gdy na skutek obwodowego uszkodzenia lub nadmiernego pobudzenia receptorowego dochodzi do zwiększonej po- budliwości neuronów ośrodkowych. [8]