Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

34-41 34 Journal of Clinical Healthcare 2/2018 ARTYKUŁY POGLĄDOWE (REVIEW PAPERS) Wtórne bóle głowy (Secondary headaches) J Tabak 1,B,C,D , Z Kopański 2,A,B,D,E,F , M Kulesa-Mrowiecka 2,B , J Rowiński 1,F , F Furmanik 1, B,C , M Liniarski 1,B 1. Collegium Masoviense – Wyższa Szkoła Nauk o Zdrowiu 2. Wydziału Nauk o Zdrowiu Collegium Medicum Uniwersytet Jagielloński Abstract - The authors have characterized the most common causes of secondary headaches. They drew attention to the importance of infections developing around the head and neck area. They discussed the symptomatology of sinusitis, otitis, and meningitis, indicating that the sepsis, which may accompany the latter, is still one of the most dangerous medical complications. The next part of the article focuses on post- traumatic consequences of damage to the central nervous system. The symptomatology of traumatic brain injury, concussion, contusion as well as the clinical picture of post-traumatic intracranial hematomas were discussed. Attention is also paid to vascular headaches resulting from cerebrovascular diseases (stroke, TIA, arteriovenous malformations, venous thrombosis) as well as systemic diseases such as, for example, arterial hypertension. Finally, headaches resulting from neoplastic proliferation within the central nervous system are characterized, emphasizing the varied clinical picture largely dependent on the tumor location. Key words - secondary headaches. Streszczenie - Autorzy scharakteryzowali najczęstsze przyczyny wtórnych bólów głowy. Zwrócili uwagę na znaczenie zakażeń rozwijających się w okolicy głowy i szyi. Omówili symptomatologię zapalenia zatok obocznych nosa, zapalenia ucha, a także zapalenia opon mózgowo- rdzeniowych wskazując, że mogąca towarzyszyć temu ostatniemu zapaleniu posocznica, wciąż stanowi jedno z najgroźniejszych powikłań chorobowych. W dalszej części artykułu skupiono się na pourazowych następstwach uszkodzeń ośrodkowego układu nerwowego. Omówi ono symptomatologię urazowego uszkodzenia mózgu, wstrząśnienia, stłuczenia a także obraz kliniczny pourazowych krwiaków śródczaszkowych. Zwrócono także uwagę na naczyniopochodne bóle głowy powstałe w wyniku chorób naczyń mózgu (udar mózgu, TIA, malformacje tętniczo- żylne, zakrzepica żylna), jak i chorób ogólnoustrojowych, takich jak np. nadciśnienie tętnicze. Na koniec scharakteryzowano bóle głowy wynikające z rozrostu nowotworowego w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, podkreślając zróżnicowany obraz kliniczny w dużej mierze zależny od lokalizacji guza. Słowa kluczowe - wtórne bóle głowy. Wkład poszczególnych autorów w powstanie pracy - A - Koncepcja i projekt badania, B-Gromadzenie i/lub zestawianie danych, C-Analiza i interpretacja danych, D-Napisanie artykułu , E-Krytyczne zrecenzowanie artykułu, F-Ostateczne zatwierdzenie artykułu Adres do korespondencji - Prof. dr Zbigniew Kopański, Collegium Masoviense – Wyższa Szkoła Nauk o Zdrowiu, Żyrardów, ul. G. Narutowicza 35, PL-96-300 Żyrardów, e-mail : zkopanski@o2.pl Zaakceptowano do druku: 27.04.2017. ZAKAŻENIE Zakażenia głównie rozwijające się w okolicy głowy i szyi ( np. zapalenie zatok obocznych nosa, zapalenie ucha) a także infekcje górnych dróg oddechowych i zakażenia ośrodkowego układu nerwowego mogą być przyczyną dolegliwości bólowych głowy. Ból głowy szczególnie często towarzyszy chorobom infekcyjnym przebiegającym z gorączką. [1-3] Współcześnie często podkreśla się znaczenie zapalenia zatok przynosowych i ucha środkowego jako przyczyn wtórnych bólów głowy.[1-6] Ma to związek z szybko narastającą zachoro- walnością na ostre i przewlekłe zapalenie zatok, co jest wiązane z niekorzystnym działaniem środowiska na człowieka, w tym szybko rosnącym zanieczyszczeniem powietrza. Innymi przyczynami zapalenia są infekcje górnych dróg oddechowych, nieprawidłowo leczony alergiczny nieżyt nosa i wady anatomiczne. Choroba przebiega z objawami ogólnymi i miejscowymi. Należą do nich: podwyższona temperatura ciała, ogólne złe