Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

1-5 2 Journal of Clinical Healthcare 2/2018 W aspekcie psychicznym, ból związany jest z wystąpieniem lęku (często w przebiegu bólu ostrego), a nawet depresji (mogącej towarzyszyć bólowi przewlekłemu). Zmiany, którym ulega zachowanie pacjenta mogą przebiegać dwutorowe: z jednej strony chory może wykazywać pobudzenie ruchowe, z drugiej jednak strony chory może ograniczać swą aktywność ruchową w celu zmniejszenia dolegliwości bólowych [2,3,6,8]. W aspekcie ruchowym, doznanie bólu powoduje zwiększenie napięcia mięśniowego. Dotyczy to przede wszystkim mięśni przykręgowych, co stanowi obiektywny dowód odczuwania bólu przez pacjenta [2]. Klasyfikacja reakcji ruchowej wymienia jej trzy podstawowe typy [6,8]. Pierwszy stanowi obrona lub ucieczka. Ten typ reakcji występuje przy bólu ostrym, nie jest charakterystyczny dla bólu przewlekłego. Przykładem takiej reakcji jest cofnięcie ręki wywołane dotknięciem gorącego przedmiotu. Ten typ reakcji ruchowej wykonywany jest bez udziału świadomości [3,6,8]. Innym typem reakcji ruchowej jest odruchowy (odruch bezwarunkowy) przykurcz mięśni w okolicach ogniska bólu. Ten typ reakcji występuje zarówno w bólu przewlekłym, jak i w bólu ostrym. Przykładem tego typu reakcji jest zwiększenie napięcia mięśni zlokalizowanych przy kręgosłupie występujące w przebiegu dyskopatii [3,6,8]. Kolejnym typem jest reakcja ruchowa połączona z reakcją psychiczną. Przykładem tego typu reakcji jest tzw. twarz Hipokratesa (zaostrzone rysy twarzy, zapadnięte policzki i oczy, wydłużony nos, ziemista cera, suche śluzówki) [3,6,8]. Wyróżnia się ponadto kontrolowaną przez świadomość reakcję ruchową zwaną objawem „ ręki bólowej ” polegającą na wska- zaniu ręką przez pacjenta lokalizacji bólu [3]. W aspekcie wegetatywnym reakcja pacjenta na ból może wiązać się z objawami ze strony wielu ukła- dów, co wynika z aktywności układu autonomicznego. Konsekwencjami wegetatywnymi działania bodźca bólowego jest m. in. tachykardia, wzrost ciśnienia tętniczego krwi, biegunka, wzmożona potliwość, rozszerzenie źrenic, zwiększenie diurezy [2,3,6,8]. Tego typu reakcje – charakterystyczne dla bólu ostrego – są niezauważalne w bólu przewlekłym [8]. W aspekcie hormonalnym, w wyniku bólu docho- dzi do stymulacji osi podwzgórze – przysadka – nadnercza, co skutkuje zwiększeniem sekrecji hormonów produkowanych przez nadnercza [3,6,8]. Bodziec bólowy doprowadza również do zaburzeń układu odpornościowego- modulowania odpowiedzi immunologicznej, w tym zjawisk autoimmunologicz- nych. Co ciekawe, krótkotrwała ekspozycja na ból stymuluje, długotrwała - hamuje układ odpornościowy. Stymulowanie przez układ nerwowy odporności od- bywa się co najmniej dwa drogami. Drogą bezpo- średniego działania za pomocą peptydów neuroen- dokrynnych uwalnianych z przysadki mózgowej pod kontrolą pod wzgórza i pośrednią przy udziale części współczulnej autonomicznego układu nerwowego. Podkreśla się, że narządy limfatyczne są bogato unerwione przez pozazwojowe, bezmielinowe norad- renergiczne włókna układu współczulnego. Neurome- diatorem tych włókien jest noradrenalina, która może także oddziaływać bezpośrednio na receptory błono- we makrofagów i limfocytów, a ponadto może stymu- lować uwalnianie substancji aktywnych biologicznie z komórek dodatkowych oraz zmieniać światło i prze- puszczalność naczyń krwionośnych.[12]. Neurony współczulne w śledzionie zawierają także enkefaliny i neuropeptyd Y [13]. Większą rolę w neuroimmuno- modulacji odgrywają czynniki humoralne (hormony, opioidy, neurotransmitery). Limfocyty posiadają na swej błonie komórkowej receptory dla wielu różnych hormonów i autakoidów. Różnorodność receptorów i różna ich gęstość błonowa zmiana się w zależności od podtypu limfocytów, a także stanu chorobowego. [14] Ból wyzwala wzrost uwalniania kortyzolu i innych gli- kokortykoidów, wydzielanych przez korę nadnerczy. Hormony te wywołują limfopenię, bardziej widoczna w zakresie komórek typu B. Limfocytu typu T są bar- dziej odporne na działanie stresu/bólu. Wzrasta liczba neutrofili, następuje supresja odpowiedzi immunolo- gicznej mierzonej poziomem przeciwciał.(ryc.1,2) Ośrodkowy układ nerwowy Neuropetydy, opioidy, hormony przysadkowe Immuno- transmitery Układ odpornościo wy Immuno- transmitery Hormony Układ hormonalny Hormony Hormony przysadkowe