Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

1-5 3 Journal of Clinical Healthcare 2/2018 Rycina 1. Schemat dwukierunkowych powiązań pomię- dzy ośrodkowym układem nerwowym, układem wydzie- lania wewnętrznego i układem odpornościowym [9-11] Objaśnienie: ACTH - hormon adrenokortykotropowy GH - hormon wzrostu NT – neurotensyna VIP: peptyd jelitowy STH- somatotropina TSH - hormon tyreotropowy CG - gonadotropina kosmówkowa α -MSH - α-melanotropina PRL - prolaktyna FSH - folikulotropina EN - enkefaliny END - endorfiny Rycina 2. Komórki układu odpornościowego noszą na swej błonie komórkowej receptory dla wielu różnych hormonów i autakoidów (A). Posiadają również kanały napięciowozależne (B) [9-11] Według niektórych doniesień krótkotrwały ból może jednak w niektórych wypadkach poprawiać sprawność funkcjonowania układu odpornościowego, głównie poprzez przejściowy wzrost stężenia komórek NK (natural killers). Dotyczy to jednak głównie tych osób, u których stężenie kortyzolu nie osiągało najwyż- szych stężeń. [6,9-11]. Wyżej opisane odpowiedzi organizmu składają się na tzw. „ zachowanie bólowe ” [2,3,11]. PATOFIZJOLOGIA BÓLU Pobudzenie receptora bólowego może następo- wać poprzez działanie bodźca. Pobudzenie to przekłada się zmianę impulsacji elektrycznej (transdukcję) a następnie przewodzenie (transmisję) impulsacji drogą włókien nerwowych. Z receptorów bólowych pobudzenie jest przewo- dzone jest przez cienkie, zmielinizowane włókna (A delta) do rogów tylnych rdzenia kręgowego. Inne rodzaje czucia, takie jak czucie temperatury i dotyku, przewodzone są przez takie same włókna. Położone w rogach tylnych włókna niezmielinizo- wane przewodzą dalej ból powoli, natomiast czucie temperatury i dotyku przewodzone jest przez grubsze, zmielinizowane włókna dużo szybciej (tabl.1.). Tabela 1. Wybrane cechy anatomiczno- fizjologiczne włókien nerwowych przewodzących bodźce bólowe [wg 15] Włókna typu A delta Włókna typu C cienkie mielinowe bardzo cienkie bezmielinowe przewodzą szybciej 12-30 m/s wrażliwe na uszkodzenie tworzą o wiele mniejsze pola receptorowe, przez co choremu o wiele łatwiej określić miejsce, które boli (np. po ukłuciu igłą) przewodzą powoli -0,5-2 m/s i są odpowiedzialne za “ból późny” skutecznym sposobem postępowania w tym bólu jest zablokowanie czynności nerwu poprzez blokadę (np. lekami miejscowo znieczulającymi) duża ilość włókien C tworzy „usieciowanie”, dlatego pole obsługiwane przez rozgałęzienia włókien C jest zwykle rozległe i chory tylko w przybliżeniu potrafi zlokalizować ten ból leki opioidowe nie znoszą „bólu” szybkiego, tzn. odczucia ukłucia przy wprowadzaniu igły do żyły bodźce bólowe charakteryzuje tendencja do sumowania się („fala” bólu, w przeciwieństwie do szybkiego przemijającego bólu ostrego) ból przy ruchu zawiera komponentę bólu szybkiego, podobnie jak brak unieruchomienia złamanych odłamów ból ten można hamować lekami analgetycznymi • włókna typu C reagują na bodźce mechaniczne, termiczne i chemiczne, a także na bodźce świądowe (jest to część włókien wrażliwa na histaminę) na tych włóknach nie ma receptorów opioidowych, natomiast receptory bólowe znajdujące się na tych zakończeniach są zawsze w stanie gotowości ból przewodzony przez włókna C jest opisywany przez pacjentów jako rwący, szarpiący, pulsujący • na zakończeniach tych włókien nerwowych są różne receptory, m.in. opioidowe Receptory błonowe komórek układy odpornościowego (limfocyt) GH STH TSH CG α - MSH NT PRL FSH EN VIP END ACTH Komórkowe kanały jonozależne Ca K K/Ca