Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

36-40 38 Journal of Clinical Healthcare 4/2018 lampy UV. Przynoszą one efekt przeciwbólowy, ale także są skuteczne procesie gojenia ran czy odleżyn. Fizykoterapia w połączeniu z kinezyterapią może dostarczyć pacjentom przewlekle chorym szeregu korzyści, w tym doprowadzić do łagodzenia objawów towarzyszącym chorobie. [1,12] Masaż leczniczy jest bardzo często stosowany wśród pacjentów przebywających w hospicjum [13]. Powoduje on m.in . łagodzenie bólu, zmniejszanie obrzęku czy zaparć [22]. Może prowadzić również do spadku poziomu lęku, depresji i zmęczenia. Wyka- zano, że skuteczność masażu podnosi stosowanie olejków aromatycznych , takich jak rumianku rzym- skiego czy mięty pieprzowej [14,15]. Fizjoterapia w medycynie paliatywnej jest dziedziną dopiero się rozwijającą. Na świecie coraz częściej zaczyna się doceniać fizjoterapię jako integralną część leczenia paliatywnego [16]. Poja- wiają się coraz to nowsze publikacje dowodzące skuteczności fizjoterapii w łagodzeniu uciążliwych objawów towarzyszącym pacjentom w terminalnym stadium choroby. Poszukiwane są nowe metody fizjoterapii, które mogą mieć zastosowanie wśród pacjentów paliatywnych. Pojawił się między innymi pomysł na wykorzystanie osteopatii i terapii manualnej w medycynie paliatywnej. W leczeniu dole- gliwości bólowych wykorzystuje się techniki rozluź- niania pozycyjnego, czy techniki punktów spusto- wych. Wszystko to świadczy o dynamicznym rozwoju fizjoterapii w medycynie paliatywnej [17]. FIZJOTERAPIA W LECZENIU OBRZĘKU U pacjentów przewlekle chorych przebywających w hospicjum częstą dolegliwością są obrzęki. Obrzęk jest spowodowany upośledzeniem lub zatrzymaniem przepływu limfy w naczyniach chłonnych, na skutek niewydolności układu limfatycznego. W konsekwencji zastoju chłonki może dojść do przewlekłego stanu zapalnego. Obrzęk można podzielić na pierwotny i wtórny. [18-20] Obrzęk pierwotny powstaje na skutek wrodzonych nieprawidłowości w układzie chłonnym, natomiast obrzęk wtórny jest objawem, następstwem choroby np. choroby nowotworowej, zakrzepicy żył głębokich, urazu, zakażenia [19,21]. U pacjentów z choroba nowotworową dość często dochodzi do powstawania obrzęków. Powstaje on np. na skutek naciekana przez nowotworów naczyń chłonnych, ale może być także następstwem leczenia np. chirurgicznego ( usuniecie układu chłonnego dołu pachowego w czasie radykalnej operacji raka piersi), czy radioterapii [22-24]. W rozpoznaniu obrzęku limfatycznego pomocny jest wywiad i badanie przedmiotowego, w tym symetryczne pomiary obwodu kończyn. Najczęściej obrzęk limfatyczny dotyczy kończyn dolnych. [40] W początkowej fazie jest niewielki i elastyczny, a pod wpływem nacisku palcem nie tworzy się odkształcenie. Jeśli obrzęk dotyczy kończyn, elewacja powoduje najczęściej ustąpienie obrzęku. Z czasem jednak obrzęk twardnieje, co jest spowodowane włóknieniem tkanek.] Miejsce objęte obrzękiem zaczyna zwiększać swój obwód, co ogranicza ruchomości kończyny w stawach i upośledza funkcjonowanie. Nieleczony obrzęk postępuje, czy wywołuje dalszy wzrost obwodu kończyny i ograniczenie jej ruchomości. Kończyna staje się zniekształcona i objęta przewlekłym stanem za- palnym. Następuje ograniczenie sprawności funkcjo- nalnej pacjenta, obniża się jego jakości. [25-28] Podstawową metodą leczenia obrzęków limfatycznych jest fizjoterapia. Główną rolę odgrywa kompleksowa terapia udrażniająca. Składa się ona z manualnego drenażu limfatycznego, kompresoterapii, ćwiczeń ruchowych, a także pielęgnacji skóry. Głównym celem postępowania fizjoterapeutycznego jest zmniejszenie uciążliwego obrzęku i poprawa funkcjonowania pacjenta. Aby działania przyniosły zamierzony skutek, muszą być dobrze zaplanowane i długoterminowe. Terapia przeciwobrzękowa prowadzi się w dwóch fazach [20-22,25-28]:  Faza pierwsza – intensywnego leczenia, ma na celu jak największe zmniejszenie obrzęku. Na tym etapie wykonuje się codzienny ręczny drenaż limfatyczny, bandażowanie, a także specjalne ćwiczenia zwiększające przepływ limfy.  Faza druga – leczenie utrwalające ma pod- trzymać efekty leczenia poprzez profilaktykę przeciwobrzękowej. Składa się na nią automa- saż, stosowanie pończoch uciskowych, a tak- że ćwiczenia fizyczne. Etap ten trwa do końca życia. Na każdym etapie leczenia należy dbać o pielęgnację i obserwację skóry [26-28]. Manualny drenaż limfatyczny jest metodą polegającą na wykonywaniu spokojnych i delikatnych ruchów, mających na celu pobudzenie transportu zalegającej limfy]. W tym celu używa się technik ma- sażu, takich jak głaskanie, rozcieranie i ucisk. Należy jednak pamiętać, że nie można doprowadzić do