Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

36-40 39 Journal of Clinical Healthcare 4/2018 zwiększenia temperatury miejsca masowanego. Masaż limfatyczny powinien przebiegać od części ciała niezajętych obrzękiem i stopniowo przechodzić na okolice ciała obrzęknięte. Kierunek ruchów powinien być zawsze proksymalny. W trakcie wykonywania drenażu nie zaleca się używania preparatów zmniejszających tarcia, np. oliwki, gdyż może to zmniejszać efektywność zabiegu. Jeśli pacjent jest w stanie, lub rodzina wykazuję chęci, należy nauczyć ich elementów masażu limfatycznego. Pacjent może samodzielnie wykonywać automasaż, który jest ważnym elementem profilaktyki przeciwo- brzękowej. [23-28] Kolejnym etapem kompleksowej terapii udraż- niającej jest kompresoterapia. Polega ona na przyło- żeniu zewnętrznego ucisku na miejsce obrzęknięte. Jednym ze sposobów jest bandażowanie wielo- warstwowe. Pierwszym elementem, nakładanym na oczyszczoną skórę, jest rękaw bawełniany, który ma zabezpieczać miejsce bandażowane. Kolejną war- stwę stanowią bandaże z waty. One również chronią skórę, a także wchłaniają ewentualny wyciek limfy. Ostatnią warstwą są bandaże małorozciągalne, które są bardziej napięte dystalnie, (a wraz ze zwięk- szeniem napięcia proksymalnego -ich napięcie spa- da). Cały opatrunek należy założyć tak, aby nie upośledzał ruchów w stawie. We wczesnych etapach terapii, pacjent powinien nosić bandaż przez 24 godziny. Z czasem, kiedy terapia będzie przynosiła rezultaty, można zamienić bandaż na pończochę elastyczną. W skład terapii uciskowej można zaliczyć masaż pneumatyczny. Wykonywany jest on przez specjalną aparaturę, w skład której wchodzi rękaw podzielony na kilka przestrzeni, które naprzemiennie wypełniają się powietrzem, wytwarzając zmienne ciśnienie. [28] Kolejnym ważnym elementem terapii są ćwiczenia fizyczne. Mają one za zadanie pobudzić pompę mięśniową, a dzięki temu wspomagają wchłanianie i transport limfy. Powinny być to ćwiczenia mało intensywne i wykonywane z założo- nym bandażem. Ważna rolę odgrywają również ćwiczenia oddechowe, dzięki którym w klatce piersiowej powstaje podciśnienie, pobudzając prze- mieszczanie się limfy. Polegają one na wykonywaniu kilka razy dziennie oddechów torem przeponowym. Każde ćwiczenia fizyczne należy dobrać indywi- dualnie do stanu zdrowia pacjenta i stosować je w sposób umiarkowany. Przemęczenie chorego może spowodować nasilenie się obrzęku. W programie rehabilitacyjnym takich pacjentów nie stosuje się ćwiczeń oporowych i izometrycznych. [22-24] Wreszcie ważnym elementem kompleksowej terapii jest pielęgnacja skóry. Z powodu obrzęku skóra jest zmieniona i bardziej wrażliwa na działanie czynników zewnętrznych. Należy uważać na wszelkie urazy i skaleczenia. Podczas mycia należy sięgać po delikatne kosmetyki, starannie osuszać skórę, a także stosować preparaty nawilżające [24]. Aby terapia miała dobre i długotrwałe rezultaty, należy zadbać o dobrą edukację pacjenta i jego rodziny, a także poinformować ich jakie sytuacje zwiększają ryzyko wystąpienia obrzęku i jak postępować, aby mu zapobiegać [25,26]. Oprócz kompleksowej terapii udrażniającej, w leceniu obrzęków można zastosować inne metody fizjoterapeutyczne. W ostatnich latach bardzo po- pularną metodą stał się kinesiotaping. Polega on na aplikowaniu w odpowiedni sposób specjalnych pla- strów, podobnych do skóry człowieka. Na miejsce objęte obrzękiem zakłada się specjalną aplikację limfatyczną, która ma za zadanie delikatnie odciągać skórę, rozluźniając przestrzenie międzykomórkowe, ułatwiając odprowadzanie limfy. Obecnie prowadzone są różne badania potwierdzające skuteczność tej metody. Gdy stosowana jest razem z kompleksową terapią przeciwobrzękową, może podnosić jej efektywność. Z nowoczesnych metod fizjoterapii pomocnych w zwalczaniu obrzęku stosuje się również techniki mięśniowo-powięziowe. Przywrócenie równowagi w systemie powięziowym, może korzystnie wpłynąć na funkcjonowanie układu chłonnego i redukować obrzęk. Ponadto wykazano skuteczność technik powięziowych, np. poizometrycznej relaksacji mięśni, w łagodzeniu bólów mięśniowo-powięziowych, które często towarzyszą pacjentom, u których występuję obrzęk [45]. Należy pamiętać, że jednym z ważniejszych celów fizjoterapii, u pacjentów objętych opieką paliatywną jest poprawa jakości ich życia. Dlatego należy tak dobrać program fizjoterapeutyczny choremu, aby przyniósł on ulgę choremu w cierpieniu, ale nie nadwyrężał go nadmiernie. Dla pacjentów przebywających w hospicjum, celem walki z obrzękiem niekoniecznie jest zmniejszenie jego rozmiaru. Na tym etapie, działania dotyczą głównie uzyskania efektu redukcji bólu, który towarzyszy nadmiernie napiętej skórze złagodzeniu pieczenia i drętwienia. [26,28]