Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

41-45 42 Journal of Clinical Healthcare 4/2018 BÓL W OPIECE PALIATYWNEJ Najczęstszym uciążliwym objawem występującym u pacjentów objętych opieką paliatywną jest ból [15]. Ból z definicji utworzonej przez Międzynarodowe Towarzystwo Badania Bólu IASP to : „ przykre i negatywne wrażenie zmysłowe i emocjonalne, powstające pod wpływem bodźców uszkadzających tkanki lub zagrażających ich uszkodzeniem ” [1]. Ból może być wywołany np. podrażnieniem receptorów - bólu receptorowym., może dojść do uszkodzenia układu nerwowego, wówczas powstaje ból neuropatyczny. Chory może także odczuwać dolegliwości bólowe pomimo, że nie doszło do uszkodzenia tkanek, powstaje wówczas ból psycho- genny. [2-5] Ból może mieć charakter ostry lub przewlekły. U pacjentów przebywających w hospicjum zazwyczaj rozwija się ból przewlekły z okresami zaostrzeń. Biorąc pod uwagę, że 90% pacjentów objętych opie- ką paliatywną, są to osoby z chorobami nowotwo- rowymi, u nich ból najczęściej jest wywołany ekspan- sją procesu nowotworowego, a może być także na- stępstwem leczenia przeciwnowotworowego. Dolegliwości bólowe mogą także występować bez związku z choroba zasadnicza. [6-7] U pacjentów leczonych paliatywnie mogą występować bóle przebijające. Polegają one na nagłym zwiększeniu dolegliwości bólowych u chorych, którzy mają wdrożone leczenie przeciwbólowe opioidami. Szacuje się, dotyczą 40-80% pacjentów i charakteryzują bardzo silnym przebiegiem, który ma bardzo szybki czas narastania i krótki czas trwania [4,7,8]. Chorzy mogą odczuwać ból z różnych przyczyn np. może to być ból mięśniowo- powięziowy czy ból kostny. Aby prawidłowo móc leczyć ból trzeba dokładnie poznać jego przyczyny powstania u danego chorego. Wskazanym więc jest przeprowadzenie szczegółowego wywiadu z pacjentem. Należy ustalić dokładną lokalizację bólu, do tego pomocne mogą być rysunki przedstawiające schemat ciała, na których chory wskazuje miejsce odczuwania bólu. Konieczne jest również określenie natężenia bólu, w tym celu wykorzystuje się np. skalę VAS [1]. Oprócz tego należy dopytać pacjenta o: jego charakter, czy jest ostry, czy dobrze zlokalizowany lub rozlany, gdzie jest zlokalizowany, gdzie promieniuje, kiedy występuje, jakie okoliczności prowadzą do jego powstania lub nasilenia dolegliwości, jak długo trwa. Wszystkie te informacje są istotne dla właściwego zaplanowaniu leczenia przeciwbólowego [9]. Ból jest jednym z najpoważniejszych problemów ośrodków opieki paliatywnej, dlatego pracujące tam osoby: lekarz medycyny paliatywnej, onkolog, neurolog powinni mieć szeroką wiedzę na temat leczenia bólu. [1,2,5,6,10]. W leczeniu dolegliwości bólowych wykorzystuje się farmakoterapię, metody niefarmakologiczne oraz uzupełniające. [11-13] Podstawowym sposobem leczenia bólu jest farmakologia. Często pacjenci, jak również ich ro- dzina, obawiają się wprowadzenia terapii opioidowej, obawiając się uzależnienia od leków. [14] Pacjenci zazwyczaj kojarzą chorobę z bólem. Należy dążyć do przełamania tych stereotypów i uświadamiać pacjentom, że z bólem nie tylko można ale i należy walczyć, poprawiając jakość ich życia chorego. [1,3-6] W celu opracowania metody farma- kologicznego leczenia bólu WHO opracowało drabinę analgetyczną. Przedstawia ona standardy postępo- wania przeciwbólowego, które należy jednak wdrażać indywidualnie dla danego pacjenta. Skuteczność te- rapii przeciwbólowej prowadzonej wg tego schematu sięga 90%. [15] W leczeniu bólu stosuje się także radioterapię czy chemioterapię, które mogą zmodyfikować postęp choroby. W prowadzane są także to leczenia zabiegi neurodestrukcyjne tj. neurolizy, czy termolezje. Zastosowanie znajdują również metody psychologiczne np. relaksacja czy terapia behawioralna [7]. Również coraz częściej w postępowaniu przeciwbó- lowych znajduje zastawanie fizjoterapia. Nie jest samodzielna metoda terapeutyczną, ale może stanowić ważne uzupełnienie terapii przeciwbólowej. [6,7,17] W leczeniu dużych dolegliwości bólowych może pomóc kinezyterapia, fizykoterapia czy masaż. [18,19] Fizykoterapia ma szerokie zastosowanie w leczeniu bólu. Badania wskazują na dużą skuteczność prądów TENS w łagodzeniu dolegliwości bólowych. TENS, czyli przezskórna elektrostymulacja nerwów może być prowadzona jako [18-20]:  stymulacja konwencjonalna o wysokiej czę- stotliwości HF TENS,  stymulacja elektroakupunkturowa o niskiej częstotliwości LF TENS,  stymulacja uderzeniowa,  stymulacja intensywna.