Journal of Clinical Healthcare (JCHC)

46-50 48 Journal of Clinical Healthcare 4/2018 dolegliwości bólowych, miejscowego stanu zapalanego w wyniku uszkodzenia mechanicznego, a moment urazu można określić. Do przewlekłego urazu pierwotnego dochodzi w wyniku powstających przewlekłych przeciążeń tkankowych, gdzie po pewnym czasie dochodzi do zmian chorobowych. Typowym objawem jest często odczuwany zmienny bólu oraz niespecyficzne zapalenie miejscowe. Objawy mogą trwać miesiącami mają tendencje wzrostową nasilenia. Uszkodzenia przewlekłe wtórne powstają w wyniku wcześniej przebytego urazu. Warto pamiętać, że „niedoleczony” stan ostry, może szybko przekształcić się w stan przewlekły i w późniejszym czasie prowadzić do powstania poważnej dysfunkcji. [17,18] Z kolei uraz sportowy jest rozumiany jako dysfunkcja powstała w wyniku aktywności sportowej. Może do niej dojść podczas uprawiania danej dyscypliny sportowej rekreacyjnie, na treningu, bądź zawodach. Powoduje ona ograniczenia czasowe lub całkowite aktywności fizycznej. [14-20] CHARAKTERYSTYKA URAZÓW W NARCIARSTWIE ALPEJSKIM Narciarstwo alpejskie uważane jest za jeden z najbardziej urazowych sportów nie tylko zimowych. W trakcie jazdy na nartach w dużej mierze ważne są umiejętności narciarza, które pozwalają mu zachować odpowiednią równowagę i bezpieczny tor jazdy, jak i samo przygotowanie. Często trasa narciarska jest źle przygotowana. Liczne „muldy”, bądź dziury uniemożliwiają utrzymanie odpowiedniego toru jazdy. Ważna jest również jakość trasy oraz odpowiednie zabezpieczenie jej w postaci materacy ochronnych lub ogrodzenie, gdyż mało doświadczeni narciarze przy utracie kontroli mogą łatwo doprowadzić do wypadku. [1-4] Innym aspektem jest jazda narciarska sportowa, gdzie podczas treningu, bądź zawodów jadąc po wyznaczonej trasie łatwo jest popełnić błąd. Na stawy i mięśnie narciarza działają ogromne siły, które doprowadzają do przeciążeń, zmęczenia tkanek mięśniowych i ścięgnistych, które często w połączeniu ze złą technika mogą doprowadzić do powstania urazu.[3-5] Z przeprowadzonych badań przez Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe w latach 2008- 2010 wynika, że na stokach w okolicach Zakopanego doszło do ponad 2000 urazów z udziałem narciarzy. Aż 68% urazów miało miejsce na stokach o łatwej bądź średniej trudności (Małe Ciche, Polana Szymoszkowa), a tylko 6,5 % na trudniejszych trasach Kasprowego Wierchu [21]. Do najczęstszych urazów dochodziło podczas upadku ( 81,9% ogółu przypadków), zderzenia się z druga osobą (14,6 %). Najczęściej dochodzi wówczas do uszkodzenia kończyn dolnych (50,1%), kończyn górnych (35,6%), głowy (10,8%), klatki piersiowej( 2,5%) i kręgosłupa (2,4%). Najpowszechniejszym obrażeniem jest zwichnięcie (28,4%), skręcenie (19,5 %). Godnym podkreślenia jest fakt, że tylko 59,8% dorosłych narciarzy, oraz 83,9 % dzieci do 15 r.ż. podczas wypadku miało na głowie kask, który mógł zmniejszyć rozległość i ciężkość uszkodzenia. W 31,7 % przypadkach u osoby poszkodowanej doszło do utraty przytomności. Najczęściej na wypadki były narażone osoby z grupy wiekowej 11-30 r.ż. [21] Z kolei dla przykładu w Szkocji na przestrzeni kilku lat odnotowano, że najczęściej dochodzi do urazów zwichnięcia (51,2%) oraz złamań (12,3%). Uszkodzeniom ulega częściej kończyna dolna (53,1%), rzadziej kończyny górnej (23,2%). Narciarze doznawali najczęściej skręcenia stawu kolanowego (32,9%), rany szarpanej głowy (6,9%), złamania piszczeli/strzałki (5,4%), zwichnięcia kciuka (5%). Najczęstszą wypadkom ulegały osoby poniżej 16 r.ż. oraz pomiędzy 25-40 r.ż. [22] Wśród zawodowych narciarzy alpejskich najczęściej dochodzi do uszkodzenia więzadła krzyżowego przedniego (ACL). Westin i wsp. sprawdzali przyczyny wystąpienia urazu ACL u zawodowych narciarzy alpejskich w szkołach sportowych w Szwecji w latach 2006- 2009. W grupie przebadanych narciarzy, u 7,4% wystąpiły obrażenia ACL. 72% uszkodzeń zostało odniesionych podczas treningu, 84% miało miejsce podczas trenowania konkurencji technicznych (slalom gigant, slalom) i aż do 92% tych urazów doszło na trasach przygotowanych. [23] Urazy powstają także w trakcie zawodów. Według badań Gallo-Vallejo i wsp. podczas Młodzieżowej Zimowej Uniwersjady w Grenadzie w 2015r. narciarstwo alpejskie było najczęstszą dyscyplina urazotwórczą podczas tej imprezy. Przebadano 1109 zawodników z różnych dyscyplin zimowych. Na 174 zawodników u 18 doszło do urazu i stanowiły one 26,47 % wszystkich przebytych obrażeń. Najczęściej dochodziło do skręceń lub zerwań ACL [24]. Podobne wnioski wyciągnęli ze swoich badań prowadzonych podczas Młodzieżowych Zimowych