3
Journal of Clinical Healthcare 2/2016
Wstrząs definiowany jest jako stan, w którym
następuje niedostateczna podaż tlenu, glukozy,
elektrolitów i płynów do tkanek z powodu
niewystarczającej perfuzji tkankowej. Aby utrzymana
została prawidłowa perfuzja tkanek zachowane być
muszą cztery podstawowe warunki: naczynia
krwionośne sprawnie dostarczające krew do tkanek,
prawidłowa ilość płynów wypełniających łożysko
naczyniowe, wydolnie pracujące serce pełniące
funkcję mechanicznej pompy napędzającej krew oraz
odpowiednie utlenowanie krwi w procesie wymiany
gazowej zachodzącej w pęcherzykach płucnych. [11]
Zachowanie równowagi pomiędzy w/w czynnikami
warunkuje utrzymanie odpowiedniego ciśnienia
tętniczego krwi, którego wartość zależy od objętości
płynów krążących, oporu naczyń obwodowych i pracy
serca. W przypadku, gdy następuje zmniejszenie
objętości krwi w łożysku naczyniowym, ciśnienie
(zarówno skurczowe jak i rozkurczowe) obniża się.
[12]
Biorąc pod uwagę etiologię wyróżnia się trzy
główne przyczyny wstrząsu. Pierwszą z nich jest
spadek objętości krwi krążącej w łożysku
naczyniowym spowodowany np. krwawieniem (utratą
pełnej krwi) lub utratą płynów przestrzeni
pozakomórkowej (wymioty, powstanie „trzeciej
przestrzeni płynowej) co wywołuje zmniejszenie
objętości osocza. W ten sposób powstaje wstrząs
hipowolemiczny (hipowolemia bezwzględna).
Drugą przyczyną wstrząsu jest nadmierne
poszerzenie naczyń krwionośnych (zwiększenie
objętości łożyska naczyniowego) co prowadzi do
wstrząsu dystrybucyjnego (względnie hipowole-
miczny). Przyczynami tego zjawiska może być
uszkodzenie rdzenia kręgowego i przerwanie
stymulacji adrenergicznej (wstrząs neurogenny),
wygórowana odpowiedź organizmu na czynnik
alergiczny (wstrząs anafilaktyczny) lub uogólnione
zakażenie (wstrząs septyczny).
Trzeci typ wstrząsu określa się mianem
mechanicznego. Wstrząs ten obejmuje zarówno
przyczyny sercowe jak i obturacyjne. Do przyczyn
sercowych zalicza się uszkodzenie mięśniówki serca
na skutek m. in. zawału lub stłuczenia. Wstrząs
powstały w tym mechanizmie nazywany jest
kardiogennym. Z kolei potencjalnymi przyczynami
wstrząsu
mechanicznego
obturacyjnego
jest
masywna zatorowość płucna, odma prężna lub
tamponada serca. [4]
U pacjentów, którzy ulegli urazowi najczęściej rozwija
się wstrząs hipowolemiczny.
Komórkowe następstwa wstrząsu
W miarę utraty krwi z łożyska naczyniowego
następuje m. in. spadek liczby krążących we krwi
erytrocytów. Stopniowo ogranicza to stopień
dotlenowania tkankowego. Powstające niedotlenienie
tkankowe (komórkowe), zmusza komórki do przejścia
na beztlenowy cykl metabolizmu, co wyzwala znaczny
deficyt energetyczny [12] Beztlenowy cykl przemian
komórkowych
sprzyja
powstawaniu
kwasu
mlekowego, którego zwiększająca się zawartość w
organizmie
powoduje
kwasicę
metaboliczną
mleczanową i zaburza m.in. funkcjonowanie komórek
mięśniowych (powodując spadek ich kurczliwości).
Powstające deficyty energetyczne wewnątrzkomór-
kowe prowadzą do zaburzenia aktywnego transportu
przezbłonowego, co wyzwala m.in. wewnątrzkomór-
kowe nagromadzenie kationów Na
x; width : 116px; height : 11px; z-index : 0;">
Kliniczne objawy wstrząsu
Klinicznie wstrząs hipowolemiczny (w tym
krwotoczny) daje objawy, które zależą w głównej
mierze od ilości utraconej krwi i sposobu w jaki
organizm reaguje na tę utratę. Jeżeli organizm jest w
stanie utrzymywać perfuzję tkankową dzięki
mechanizmom kompensacyjnym, wstrząs ten nosi
nazwę wyrównanego lub skompensowanego. W tym
okresie wstrząsu występują kolejno określone objawy.
Z powodu utraty krwi w wyniku krwotoku spada
objętość krwi wypełniającej łożysko naczyniowe, co
prowadzi do spadku ciśnienia tętniczego krwi, co
aktywuje układ RAA (renina- angiotensyna-
aldosteron). Pod wpływem uwolnionej reniny nastę-
puje aktywacja angiotensynogenu (produkowanego w
komórkach wątroby). Angiotensynogen ulega
kolejnym etapom przekształceń do angiotensyny I,
następnie do angiotensyny II, która odpowiedzialna
jest za wystąpienie mechanizmów mających za
zadanie zwiększenie ciśnienia tętniczego krwi. [12]
Jednymi
z
pierwszych
objawów
wstrząsu
skompensowanego są zawroty głowy i towarzyszące
im osłabienie (będące wynikiem spadku przepływu
krwi przez tkankę mózgową) a także pragnienie, które
