38
Journal of Clinical Healthcare 2/2016
OPIEKA PSYCHOLOGICZNA
Należy pamiętać, że obrażenia fizyczne to nie
wszystko, na co narażony jest poszkodowany
podczas katastrofy. Każde zdarzenie masowe
niesie za sobą bardzo duże emocje oraz strach,
dlatego ważne jest, aby wszystkim poszkodowanym
zapewnić odpowiednią opiekę psychologiczna.
Obciążenia psychiczne dotykają bezpośrednio
wszystkich uczestników akcji ratunkowej – zarówno
ofiary, jak i ratowników.
Każdy organizm człowieka działa inaczej i
różnie może reagować na ten sam stresor.
Katastrofie zawsze jednak towarzyszy lęk i depre-
syjny nastrój.[6,9,10]
Jednym z największych problemów podczas
prowadzenia akcji ratunkowej z punktu widzenia
służb medycznych jest
Ostra Reakcja na Stres
.
Występuje ona u około 35% - 52% uczestników
zdarzenia [13]. Pojawia się bezpośrednio po
zadziałaniu bodźca, a jej objawy rozwijają się w
kilka, kilkanaście minut. Do głównych objawów
zalicza się oszołomienie, niezdolność do odbierania
bodźców, utratę orientacji oraz zmiany w
zachowaniu, które mogą przyjmować bardzo
skrajne formy, od wycofania i osłupienia, do chęci
ucieczki i napadów agresji. Dodatkowo występują
burzliwe
objawy
wegetatywne,
takie
jak
przyśpieszona akcja serca, przyśpieszony oddech,
pocenie się, czy podwyższenie ciśnienia krwi.[6,8,9]
Na przykładzie katastrofy lotniczej, gdzie
poszkodowanych jest zazwyczaj bardzo dużo,
wystąpienie ORS nawet tylko u niektórych, stwarza
już realne zagrożenie przy prowadzeniu akcji
ewakuacyjnej, gdzie liczy się szybkość i
opanowanie. Dlatego należy wiedzieć jak
postępować z takimi poszkodowanymi, aby
prowadzić sprawne działania i jednocześnie nie
pogarszać ich stanu. W pierwszej fazie działania,
gdzie akcję prowadzą strażacy, najistotniejsze jest
wsparcie psychologiczne. Nawiązanie właściwego
kontaktu z ofiarą będącą w stresie pomaga w
uzyskaniu przez nią równowagi wewnętrznej i
współpracy z ratownikami. Najważniejsze zasady
dobrego kontaktu z poszkodowanym, to unikanie
impulsywnego działania i pośpiechu, zdecydowanie
i próba zrozumienia. Spokój i cierpliwość w
działaniu i słowie wzbudzają zaufanie i dają choć
odrobinę poczucia bezpieczeństwa. W następnych
etapach działania, kiedy poszkodowani znajdują się
pod opieką personelu medycznego, można
rozważyć
wykorzystanie
środków
farmakologicznych, takich jak np. benzodiazepin,
jednak nie można zapominać o prawidłowym
podejściu psychologicznym. [2,11,12]
ORS może również wystąpić u ratowników. Z
tego względu szczególna odpowiedzialność spada
na kierujących działaniami, czyli KD, KDR i KMDR,
którzy powinni czuwać nad zachowaniem swoich
podwładnych i natychmiast reagować na pojawienie
się jakichkolwiek objawów niepokojących.
Dodatkowy problem związanym z ORS
stanowią reakcje zbiorowe. Podczas katastrofy
szczególnie groźna jest panika, bowiem gdy do niej
dojdzie, trudno nad zjawiskiem tym zapanować.
Jest ono spowodowane obecnością tłumu ludzi w
ograniczonym
lub
zamkniętym
nieznanym
pomieszczeniu, gdzie rozwój zdarzeń jest bardzo
dynamiczny. W takich wypadkach należy dążyć do
szybkiego rozładowania tłumu i ewakuacji
poszkodowanych, aby uniknąć sytuacji, w których
ludzie ogarnięci panicznym strachem sami są dla
siebie zagrożeniem. Nie patrząc na innych, chcą za
wszelką cenę wydostać się z danego miejsca, co
może skutkować stratowaniem i zranieniem innych
poszkodowanych. [2,8-11]
Drugą ważną grupą skutków psychologicznych
jest PTSD, czyli
Pourazowe Zaburzenia Stresowe
.
Rozwijają się one w konsekwencji przedłużającej
się ORS i mogą dotyczyć 25% - 31%
bezpośrednich uczestników zdarzenia. [2,13] Do
głównych objawów PTSD można zaliczyć
przedłużający się w czasie lęk, stałe powracanie do
zdarzenia, przytępienie emocjonalne i depresje.
Nawet jeśli PTSD nie wpływa bezpośrednio na
prowadzenie akcji ratunkowej, jego skutki mogą być
widoczne długo po katastrofie. [6,8-10]
Problemy
psychologiczne
związane
z
narażeniem na stres podczas katastrofy oraz ich
skutki są bardzo liczne. Aby je zminimalizować,
należy
zadbać
o
odpowiednią
pomoc
psychologiczną już na wczesnych etapach działań
na miejscu zdarzenia. Personel biorący udział w
akcji ratunkowej powinien być odpowiednio
przeszkolony zarówno w radzeniu sobie z własnymi
emocjami, jak i w podejściu do poszkodowanych
będących w stresie. Port Lotniczy w Balicach jest w
stałym kontakcie z psychologami, którzy
przyjeżdżają na miejsce i zajmują się poszkodowa-
nymi bez obrażeń, którzy znajdują się w „strefie
zielonej”.
Natomiast
poszkodowani,
którzy
