14
Journal of Clinical Healthcare 2/2016
niestabilną
miednicą
należy
użyć
noszy
podbierakowych. Podczas przenoszenia rannego
kierownik bada palpacyjnie plecy i pośladki a
następnie zespół przenosi pacjenta do karetki. [1-5]
W przypadku stwierdzenia urazu ograniczonego
miejscowo i braku nieprawidłowości podczas oceny
wstępnej kierownik zespołu wykonuje jedynie badanie
miejscowe tzn. ocenia jedynie określony obszar ciała
(np. kończynę dolną). [1-3]
Po zakończeniu wstępnej oceny i w czasie
szybkiego badania urazowego kierownik lub inny
ratownik zbiera wywiad dotyczący najważniejszych
informacji nt. stanu chorego. Kolejność zbierania
danych regulowana jest schematem SAMPLE. Jeśli
pacjent jest przytomny i logicznie odpowiada na
pytania kierownik pyta go o objawy (S – Symptoms),
następnie o alergie na leki (A – Allergies),
przyjmowane leki (M – Medicaments), przebyte lub
istniejące choroby (P – Past – jako przeszłość
chorobowa), czas ostatniego posiłku (L – Lunch) oraz
zdarzenia poprzedzające wypadek (E – Events
leading to the injury). Zebrane dane są kluczowe dla
ratownika w przypadku konieczności podania leków,
ukierunkowania badania na określone obszary ciała
oraz dla lekarzy w razie konieczności wykonania
zabiegu operacyjnego dlatego niezbędne jest jak
najszybsze ich zebranie (nie może to jednak
przerywać badania). [1,5,9]
Na podstawie wstępnej oceny i szybkiego
badania urazowego kierownik zespołu decyduje o
kwalifikacji pacjenta do kategorii „ładuj i jedź”.
Kategorię tę stanowią pacjenci z obrażeniami
bezpośrednio zagrażającymi ich życiu, a co za tym
idzie wymagający transportu do SOR w trybie pilnym.
Do zakwalifikowania pacjenta do tej kategorii podczas
oceny wstępnej obligują zaburzenia świadomości,
oddychania lub krążenia (w tym nieopanowany
krwotok lub wstrząs) a także występowanie objawów
prowadzących do wstrząsu diagnozowanych podczas
szybkiego badania urazowego: penetrujące rany
klatki piersiowej lub jamy brzusznej, obrażenia klatki
piersiowej (otwarta rana, odma prężna, wiotka klatka
piersiowa lub krwiak opłucnej), wzdęty i bolesny
brzuch, niestabilność miednicy lub złamanie kości
udowej po obu stronach. Natychmiastowego
przewiezienia do SOR mogą wymagać także
pacjenci, którzy odnieśli obrażenia w wypadkach o
niebezpiecznych mechanizmach oraz leczeni z
powodu chorób przewlekłych. U pacjentów w stanie
ciężkim badanie wstępne powinno trwać maksymalnie
2 min a całe postępowanie na miejscu zdarzenia nie
powinno przekraczać 5 minut. Kierownik zespołu
może przerwać badanie wstępne tylko w przypadku
wystąpienia
nagłego
zatrzymania
krążenia,
niedrożności dróg oddechowych lub pojawienia się
nagłego zagrożenia na miejscu wypadku. [1]
Kolejnym etapem postępowania z pacjentem
„urazowym” w ratownictwie medycznym jest badanie
dalsze. Badanie to wykonywane jest w karetce a jego
celem jest monitorowanie zmian stanu rannego,
dlatego skupia się ono na obszarach ciała, w których
może do tych zmian dojść (czyli miejsc obrażeń).
Kierownik uzupełnia wywiad SAMPLE (jeśli nie zebrał
go w całości). Następnie ponownie sprawdza stan
świadomości
(skala
AVPU).
W
przypadku
jakichkolwiek zaburzeń wykonuje krótkie badanie
neurologiczne, które polega na wzrokowej ocenie
źrenic (wielkość, symetria, reakcja na światło),
pomiarze glikemii, określeniu skali GCS, orientacji
auto- i allopsychicznej a także symetrii mięśniowej i
zbiera informacje nt. zażywania leków mogących
mieć wpływ na stan świadomości.
W tym samym czasie kierownik zleca innym
ratownikom pomiar parametrów życiowych (tętna,
ciśnienia tętniczego krwi, liczby oddechów,
saturacji, temperatury) oraz wykonanie EKG a
sam przeprowadza ponowną ocenę ABC.
[1,4,10,11]
Następnie bada szyję, klatkę piersiową (z tą
różnicą, że osłuchuje teraz w pięciu miejscach:
obustronnie w 2. przestrzeni międzyżebrowej w
linii środkowoobojczykowej oraz w 4. przestrzeni
w linii pachowej środkowej obustronnie a także
tony serca). Następnie przechodzi do oceny
brzucha i miednicy. W przypadku gdy podczas
szybkiego badania urazowego kierownik stwierdzi
niestabilność miednicy, nie wolno mu badać jej
drugi raz (aby nie pogorszyć obrażeń). Jeśli była
ona stabilna, nie ma potrzeby jej powtórnego
badania dlatego stabilność miednicy ocenia się
jedynie w trakcie szybkiego badania urazowego.
[1-5]
Tabela 2. Skala GCS [11]
Otwieranie oczu
Reakcja słowna
Reakcja ruchowa
Punkty
Punkty
6
Wykonuje
polecenia
Punkty
5
Zoriento-
wany
5
Lokalizuje
ból
4
Spontanicz-
nie
4
Splątany
4
Ucieczka od
bólu
3
Na głos
3
Niewłaści-we
słowa
3
Zgięciowa
2
Na ból
2
Niezrozu-
miałe dźwięki
2
Wyprostna
1
brak
1
brak
1
brak
