23
Journal of Clinical Healthcare 2/2016
stosuje się ucisk w przebiegu tętnicy pachwinowej lub
udowej. [10] Uciśnięcie kolanem pozwoli ratownikowi
przynajmniej ograniczyć utratę krwi do czasu
przygotowania dedykowanego dla środowiska
taktycznego sposobu tamowania krwotoków jaki
stanowi założenie stazy taktycznej. W fazie TFC
ratownik ma czas na rozebranie pacjenta dlatego
opaskę zakłada się na ciało powyżej rany (5-7,5cm).
Jeśli staza została założona w fazie CUF należy
sprawdzić skuteczność jej zastosowania. W
przypadku gdy nadal jest potrzebna zakłada się drugą
(5-6cm nad pierwszą). Jeśli, pomimo założenia staz
krwawienie wciąż się utrzymuje, należy rozważyć
założenie opaski w obrębie ramienia albo uda. [7,11]
Wytyczne TCCC rekomendują 2 rodzaje staz
taktycznych. Pierwszą z nich jest staza CAT (Combat
Application Tourniquet). Inną opaską jest staza
SOFT, która posiada dłuższą i szerszą taśmę. [9]
W protokole MARCHE, na etapie oceny krążenia
ratownik taktyczny podejmuje próbę zastosowania
upakowania rany lub środków hemostatycznych
zamiast stazy. W celu upakowania rany stosowana
jest gaza rolowana. Wkłada się ją do rany,
przyciskając w kierunku krwawiącego naczynia do
momentu, aż cała rana będzie nią wypełniona. Istotą
działania gazy rolowanej jest wywołanie dzięki niej
ucisku na krwawiące naczynie tak, by przezwyciężyć
ciśnienie hydrostatyczne panujące w jego wnętrzu a
co za tym idzie zatrzymać wypływ krwi. [10,11]
W przypadku, gdy nie przyniosło to zamierzonego
efektu ratownik taktyczny stosuje środki hemosta-
tyczne. Istnieje wiele hemostatyków produkowanych
przez różne firmy w różnych postaciach (proszki,
granulaty,
gazy
nasączone
środkiem
hemostatycznym). Zmiany w sposobie aplikacji
dostosowane są do warunków pola walki oraz
ewentualnych skutków ubocznych. [12] Środkiem
hemostatycznym rekomendowanym przez TCCC jest
QuikClot Combat Gauze (stanowiący część zestawu
IPMed). [11] Występuje on w postaci rolowanej gazy
nasączonej hemostatykiem. Substancję czynną
stanowi kaolin, który aktywuje naturalną kaskadę
krzepnięcia przez czynnik XII, a także wywiera wpływ
na agregację trombocytów, ułatwia formowanie
fibryny oraz wchłania wodę. Środek ten nie powoduje
wystąpienia reakcji egzotermicznej ani nie przykleja
się do rany. [7,12,13,14]
Innym polecanym przez wytyczne TC3 środkiem
hemostatycznym jest Celox Gauze. [9] Jest on
również w postaci gazy, która służy do
jednoczesnego upakowania rany (tak jak QuickClot
Combat Gauze). Substancją czynną jest chitosan.
Jego działanie polega na absorbcji krwi, aktywacji
wiązania trombocytów i stworzeniu żelowego skrzepu
(za pomocą oddziaływań ładunków elektrycznych
między
erytrocytami
i
substancją
czynną)
uniemożliwiającego dalszą utratę krwi. Nie ma to
związku z naturalną kaskadą krzepnięcia. Opatrunki
Celox spełniają swoją rolę także w przypadku
kontaktu z krwią zawierającą heparynę. Nie
wytwarzają reakcji cieplnej i nie przyklejają się do
rany (co umożliwia łatwe ich usunięcie).
Zastosowanie jest możliwe u rannych w hipotermii
(nawet <18,5ºC). Ponadto, opatrunki Celox posiadają
działanie bakteriobójcze oraz możliwe jest ich
stosowanie np. w formie granulatu (dzięki temu, iż
chitosan stanowi materiał biodegradowalny –
przekształcany jest za pomocą lizozymu do
glukozaminy). [7,10,11]
Na bazie chitosanu stworzono również inny
rekomendowany przez TC3 opatrunek hemostatyczny
– ChitoGauze (produkowany przez firmę HemCon).
Gwarantuje on najlepszą ochronę przez infekcją (ze
względu na zawartość antybiotyków o szerokim
zakresie działania). [14] Po zastosowaniu w/w
hemostatyków ratownik ma obowiązek wykonania
ręcznego ucisku przez czas od 3 do 5 min (co pozwoli
na zadziałanie substancji czynnej – z tego powodu
środki hemostatyczne nie są rekomendowane dla
fazy CUF). [15] Po ustaniu krwawienia należy
zabezpieczyć ranę, wypełnioną hemostatykiem,
opatrunkiem uciskowym. [10]
W przypadku gdy środki hemostatyczne lub
upakowanie rany nie przynoszą rezultatów należy
pozostawić stazę taktyczną. Jeśli zastosowanie stazy
ani hemostatyków nie jest możliwe stosuje się klamry
uciskowe. Przykładami takich klamr są Combat
Ready Clamp oraz Junctional Emergency Treatment
Tool (w skrócie JETT). Istotę działania tego typu
urządzeń stanowi zamknięcie światła tętnic. Klamry te
stanowią innowacyjny sposób tamowania krwotoków,
których źródła zlokalizowane są w miednicy
(włączając w to dystalny odc. aorty brzusznej).
Combat ReadyClamp przeznaczona jest do
zatrzymania krwotoków w obrębie kończyny dolnej, a
umiejscawia się ją na środku linii, której końce
wyznaczone są przez górny przedni kolec biodrowy i
wzgórek łonowy. Tak umiejscowiona klamra zamyka
światło tętnicy biodrowej wspólnej. Jeszcze lepszym
rozwiązaniem jest JETT , gdyż umożliwia jednocze-
śne zamknięcie światła tętnic biodrowych po obu
stronach. Klamry uciskowe pozwalają zarówno na
transport pacjenta bez ryzyka zmniejszenia siły
nacisku na naczynia oraz powrotu krwotoku jak i
