17
Journal of Clinical Healthcare 2/2016
zwłaszcza jeśli mają zaburzenia świadomości.
Ponieważ priorytetem w tej fazie jest „medycyna”, w
pierwszej kolejności pomocy udziela się najciężej
rannym. [9] Pierwszą czynnością jest zlokalizowanie
ewentualnych
źródeł
masywnych
krwotoków
zewnętrznych oraz ich zatamowanie (M – Massive
haemorrhage
control).
Ratownik
taktyczny
wykorzystuje w tym celu technikę „na grabie”
sprawdzając za jej pomocą kończyny rannego tak
samo jak w protokole badania TPA (najpierw
kończyny dolne, potem kończyny górne) oceniając
możliwe krwotoki również w obrębie pach i pachwin
oraz szyi i przystępuje do ich zatamowania. [10]
Po
zatamowaniu
masywnych
krwotoków
zewnętrznych ratownik przystępuje do oceny
drożności dróg oddechowych (A – Airway
management). Oceny tej dokonuje przede wszystkim
słuchając oddechu rannego, patrząc na ruchy jego
klatki piersiowej oraz próbując wyczuć podmuch
powietrza przy nosie i ustach poszkodowanego. W
przypadku wystąpienia niedrożności, ratownik
taktyczny udrażnia drogi oddechowe wykorzystując
metody bezprzyrządowe (odchylenie głowy, pozycja
bezpieczna, wysunięcie żuchwy) albo metody
przyrządowe (m. in. za pomocą znajdującej się w
zestawie IPMed rurki nosowo – gardłowej lub innych
przyrządów: rurki ustno - gardłowej, maski krtaniowej
jeśli ma je do dyspozycji). Niektórzy poszkodowani
mogą wymagać wykonania zabiegu konikopunkcji.
Ratownik taktyczny wykorzystuje w pierwszej
kolejności metody najprostsze. Podstawową formą
udrażniania dróg oddechowych w środowisku
taktycznym jest pozwolenie rannemu przyjąć pozycję,
w której najlepiej mu się oddycha (nie wyłączając
pozycji siedzącej), nie ma tu więc stabilizacji
kręgosłupa w odcinku szyjnym. [12,16]. Kolejnym
etapem badania urazowego jest ocena oddechu (R –
Respiratory management). Ratownik taktyczny bada
klatkę piersiową pod względem ewentualnych ran,
niestabilności i bolesności. W tym celu wsuwa ręce
pod kamizelkę kuloodporną poszkodowanego, której
ściąganie na tym etapie nie jest zalecane ze względu
na oszczędność czasu. Klatkę piersiową bada się
zarówno z przodu jak i z tyłu (przewracając
poszkodowanego na chwilę na bok), oglądając jej
powłoki łącznie z szyją (od łuków żuchwy). Ratownik
ocenia możliwość wystąpienia odmy prężnej
(osłuchuje i opukuje klatkę piersiową) i w razie
konieczności dokonuje jej odbarczenia (najczęściej w
4. przestrzeni międzyżebrowej w linii pachowej
przedniej gdyż boczny dostęp nie wymaga ściągania
kamizelki). [1-5] Na tym etapie zaopatruje się również
wszystkie otwarte rany ssące. [17] W tym celu
wykorzystuje się opatrunki wentylowe lub okluzyjne
(w zestawie IPMed dostępny jest opatrunek
wentylowy Bolin Chest Seal). [15]
Kolejnym etapem badania urazowego w
ratownictwie taktycznym jest ocena krążenia (C –
Circulation). Czynności wykonywane przez ratownika
na tym etapie określane są podskrótem BIFT. Przy
ocenie krążenia w pierwszej kolejności ponownie
kontroluje się wykryte wcześniej źródła krwotoków
zewnętrznych pod względem skuteczności ich
zatamowania (B – Bleeding control) oraz bada się
tętno centralne i obwodowe. Na tym etapie ratownik
taktyczny zwraca także uwagę na ewentualne
krwotoki wewnętrzne, które może podejrzewać m. in.
na podstawie badania brzucha (powiększony obwód,
twardość) lub miednicy. Rozważa również wskazania
do zastosowania kwasu traneksamowego. Następnie
ratownik zakłada wkłucie dożylne lub doszpikowe (I –
Intravenous / Intraosseousaccess) i w razie
konieczności rozpoczyna przetaczanie płynów (F –
Fluid resuscitation). Wskazaniem do infuzji jest
nieobecność tętna na tętnicy obwodowej. Ostatni etap
oceny krążenia stanowi próba usunięcia założonej
wcześniej stazy taktycznej i zastąpienia jej metodami
mniej inwazyjnymi (T – Tourniquetassessment and
removal). [10,18,19]
Kolejnym etapem badania urazowego jest
przeciwdziałanie wychłodzeniu organizmu rannego (H
– Hypothermia) oraz ocena głowy uwzględniająca
ewentualne
obrażenia
ośrodkowego
układu
nerwowego (H – Head injury). W ramach zapobiega-
nia hipotermii ochrania się rannego przed czynnikami
atmosferycznymi, w miarę możliwości ściąga się
mokre ubrania oraz okrywa poszkodowanego kocami
(np. kocem ReadyHeat Blanket umożliwiającym
utrzymywanie za pomocą chemicznej reakcji
egzotermicznej temp. 53º przez ok. 8h) wchodzącymi
w skład zestawu kontroli hipotermii. [14] W skład
oceny ewentualnych urazów głowy i OUN wchodzi
zarówno ocena stanu świadomości jak i badanie
palpacyjne głowy oraz badanie źrenic (wielkości,
symetrii i reakcji na światło). Ratownik taktyczny
zwraca także uwagę na wycieki płynu z nosa / ucha
lub krwiaki oraz sprawdza czucie na twarzy. W
przypadku podejrzenia urazu czaszkowo –
mózgowego poszkodowany powinien otrzymać tlen (o
ile jest to możliwe). [1,10,12,14]
Kolejnym etapem badania urazowego w
warunkach taktycznych w fazie TFC jest ocena
urazów oczu, zwłaszcza drążących (E – Eye injury).
W przypadku zaistnienia takiego urazu ratownik
