2
Journal of Clinical Healthcare 4/2015
Rycina 1. Determinanty zdrowia według pól Lalonde
[8]
Determinantami zdrowia są [3,7,8]:
Styl życia
– zbiór decyzji (działań) jednostki,
które wpływają na jego zdrowie i które jednostka
może w mniejszym lub większym stopniu kontro-
lować (ok. 53% ogółu wpływów).
Środowisko
fizyczne
– wszystkie jego elementy,
zewnętrzne w stosunku do ciała ludzkiego, na
które jednostka nie ma wpływu lub jest on bardzo
ograniczony (ok. 21%).
Biologia człowieka
(czynniki genetyczne)
–
wszystkie cechy związane z biologią organizmu
ludzkiego, w tym czynniki genetyczne, wiek, płeć
(ok. 16%).
Organizacja opieki medycznej
– dostępność,
jakość, organizacja, rodzaj, zasoby opieki
medycznej (ok. 10%) .
Koncepcja ta miała wpływ na rozwój społeczno-
ekologicznego modelu zdrowia i zmianę polityki zdro-
wotnej na świecie oraz stworzyła podstawy do rozwo-
ju promocji zdrowia.
Uświadomiła rolę stylu życia w kształtowaniu
zdrowia jednostki i zbiorowości. Wskazała także na
konieczność zmian dotychczasowych nawyków i
przyzwyczajeń na rzecz poprawy własnego zdrowia.
Aktualne stało się hasło „Twoje zdrowie w twoich rę-
kach”. Coraz szersze badania dotyczące zdrowia jed-
nostki i zbiorowości wskazały jednak na zdecydowa-
nie bardziej rozbudowany kontekst zdrowia w porów-
naniu do raportu Lalonde. Zdrowie zaczęło coraz wy-
raźniej jawić się jako wypadkowa działania wielu
czynników społeczno-ekonomicznych. Takie właśnie
spojrzenie znalazło swe odzwierciedlenie choćby w
strategii „Inwestycja dla zdrowia Kanadyjczyków”
przygotowanej 20 lat po prezentacji raportu M. Lalon-
de. Strategia ta wymienia następujące grupy czynni-
ków od których zależy zdrowie społeczeństw [3]:
zarobki i status społeczny
- uważane za
najważniejszy, pojedynczy czynnik determinujący
zdrowie; im wyższe zarobki i status tym lepsze
zdrowie,
sieci
wsparcia społecznego – wsparcie ze strony
rodziny, przyjaciół, w społeczności lokalnej
zmniejsza ryzyko wielu chorób i zachowań
ryzykownych,
edukacja
– wyższy jej poziom zwiększa
możliwości ludzi kierowania swoim życiem i
kontrolowania swego zdrowia, stwarza szansę
na uzyskanie pracy (a tym samym zarobków),
zatrudnienie i warunki pracy
– bezrobocie
wiąże się z występowaniem wielu problemów
zdrowotnych, w tym zwłaszcza depresji, lęków,
ograniczeniem
aktywności
życiowej;
niekorzystne warunki w środowisku pracy są
przyczyną urazów i wielu chorób,
środowisko fizyczne
– naturalne (stan
powietrza, wody, gleby) i stworzone przez
człowieka (mieszkania, bezpieczeństwo w
miejscu pracy, miejscu zamieszkania, w ruchu
drogowym),
biologia i wyposażenie genetyczne
– potencjał
genetyczny jednostki, funkcje poszczególnych
układów organizmu, płeć (biologiczna i
„skonstruowana” społecznie – ang. gender),
wiek,
zachowania zdrowotne i umiejętności
radzenia sobie
– bezpośrednio wpływają na
zdrowie jednostki, ale są zależne od czynników
społecznych, a także wiedzy i umiejętności
dokonywania zdrowych wyborów,
prawidłowy rozwój w dzieciństwie
–
począwszy od okresu płodowego i we wczesnym
dzieciństwie ma podstawowe znaczenie dla
zdrowia i samopoczucia w dalszych latach życia,
służba zdrowia
- szczególnie działania
ukierunkowane na utrzymanie i doskonalenie
zdrowia oraz zapobieganie chorobom.
Współcześnie istnieje wiele modeli czynników
wpływających na . Jednym nich jest „Tęcza
czynników (polityki) zdrowia” (rycina 2).
