11
Journal of Clinical Healthcare 4/2015
zycznych, psychicznych, społecznych, których dopie-
ro sumaryczny efekt może doprowadzić do pełni
zdrowia lub choroby. W modelu biomedycznym nie
odrzuca się jednak istnienia przyczyny powstania
choroby. Przyczyna jest tu rozumiana jako mecha-
nizm zaburzający prawidłowe funkcjonowanie biolo-
giczne, a więc zaburzenie procesów biologicznych.
To co zaburza prawidłowe funkcjonowanie, jest od-
stępstwem od normy. Pojęcie normy jest wiodącym
elementem prawidłowości działania biomedycznego
modelu zdrowia. Norma może bowiem charakteryzo-
wać poszczególne relacje występujące pomiędzy
układami czy narządami ( np. norma badań laborato-
ryjnych ). Pojęcie normy może charakteryzować nor-
malną strukturę morfologiczna oraz funkcjonalną
(czynnościową)
,
tym samym można mówić
o normal-
nie, a więc fizjologicznie przebiegających procesach
życiowych. W modelu biomedycznym funkcjonowało
również pojęcie normy w odniesieniu do zdrowia.
Uważano bowiem, że zdrowie można scharakteryzo-
wać statystycznie. Empiryczne wyniki badań przekła-
dano na modele statystyczne. Statystyka stała się
jednym z narzędzi badawczych zdrowia i choroby.
Zaczęto uważać, że dzięki statystyce możliwe jest
podejmowanie najlepszych decyzji terapeutycznych
pozwalających na znormalizowanie tych stanów oraz
prognozowanie dalszego przebiegu procesu normali-
zacji. Takie myślenie przyczynowo-skutkowe skłoniło
do skupienia się na objawach chorobowych (sympto-
mach), mniejszą uwagę poświęcano samemu czło-
wiekowi, wychodząc z założenia, że człowiek zdrowy
to taki, który nie czuje się źle. Ta subiekietywizacja
odczucia była dopiero podstawa interwencjonizmu
medycznego, a więc leczenia.[2,3,5-8]
HOLISTYCZNY MODEL ZDROWIA
Podstawą holistycznego spojrzenia na człowieka
jest jego całościowe, kompleksowe postrzeganie.
Często ten model określa się mianem systemowego
podejścia do zdrowia i choroby. Chodzi tutaj o wieloa-
spektowe ujęcie zdrowia i choroby. Organizm czło-
wieka jest traktowany jako jeden wielki system
(układ), składający się mniejszych części (podsyste-
mów).Pomiędzy poszczególnymi podsystemami ist-
nieje ścisłe powiązanie i współzależność. W takim ho-
listycznym ujęciu, organizm człowieka jest składową
jeszcze większych systemów, z którymi wykazuje
ścisłe współdziałanie. Odbywa się ono za pomocą
szeregu czynników społeczno –fizycznych. W takim
ujęciu problemy jednostki muszą być rozumiane jak
zjawiska zachodzące na tle ogólnego dużego syste-
my , a więc środowiska. Człowiek przestaje być trak-
towany jako oderwany od środowiska element, roz-
wiązanie jego problemów, w tym problemów zdrowot-
nych może nastąpić jedynie poprzez odziaływanie na
otoczenie, które go otacza.[5,6,8]
Porównanie modelu biomedycznego z holistycznym
dokonano w tabeli 1.
Tabela 1. Porównanie modelu biomedycznego i holi-
stycznego [5]
Model biomedyczny
Model holistyczny
1. Mechanistyczna i
redukcjonistyczna wizja, w której
człowiek – tak jak skomplikowana,
składająca się z wielu części
maszyna – może być naprawiony.
Człowiek – jako obszar
zainteresowania nauki – został
ograniczony do wymiaru ciała jako
biologicznego mechanizmu (jest
przedmiotem działania, jest bierny).
Obowiązuje zasada prymatu części
nad całością. Funkcjonują zasady
determinizmu i fizykalizmu.
1. Systemowa wizja, w której
człowiek jest elementem całości
(złożonej z wymiarów:
fizycznych, psychicznych,
duchowych, społecznych i
kulturowych). Całość determinuje
zdrowie każdego z poszczególnych
elementowa. Człowiek jest względnie
samodzielnym twórcą własnego
zdrowia.
2. Zdrowie to brak choroby;
definiowane jest tylko przez
przedstawicieli nauk medycznych.
2. Zdrowie to pełnia potencjału
rozwojowego i dobrostan; jest cechą
systemu lub podsystemu, który
warunkuje równowagę (korzystną dla
zdrowia).
3. Uwaga skupia się na przebiegu
choroby,
która jest zaburzeniem w
funkcjonowaniu organizmu lub w
prawidłowej budowie
człowieka.
3. Uwaga skupia się na przyczynie
choroby,
która traktowana jest jako skutek
zachwiania równowagi systemowo
rozumianego zdrowia.
4. Etiologia ściśle określona w
sferze biologicznej (fizjologiczno-
somatycznej).
4. Etiologia – oprócz sfery
biologicznej – otwarta na wiele
czynników pozabiologicznych.
5. Zakres: jednowymiarowy (sfera
biologiczna); jednopoziomowy
(pojedynczy układ, np. organ).
5. Zakres: wielowymiarowy (sfery:
biologiczna, psychospołeczna,
kulturowa, duchowa);
wielopoziomowy (wielość układów,
np. środowisko rodzinne, środowisko
lokalne).
6. Lekarski monopol na wiedzę o
zdrowiu, scjentyzm naukowy (wiara
w moc medycyny), obiektywne
kryteria oraz dominacja
chemicznych sposobów leczenia.
6. Dopuszczalność subiektywnych
kryteriów odnoszących się do
zdrowia, oddziaływanie
terapeutyczne uzupełnione o
naturalne sposoby.
