6
Journal of Clinical Healthcare 4/2015
Rycina 1. Czynniki kształtujące zachowania
zdrowotne wg Green i Kreuter [11]
Ważnym okresem dla kształtowania zachowań
zdrowotnych jest dzieciństwo i młodość. Okres ten
nazywany jest wiekiem rozwojowym. To na ten okres
przypada szczególny rozwój fizycznym, motoryczny,
intelektualny, psychiczny, społeczny. Następuje
adaptacja do różnorodnych bodźców i zmian
środowiska fizycznego, kompensacja (wyrównywanie)
niekorzystnych zjawisk współczesnego życia,
zapobieganie zaburzeniom rozwoju i zdrowia, w tym
zwłaszcza otyłości, zaburzeniom układu ruchu oraz
wczesne zapobieganie miażdżycy. [12-17]
Z kolei okres dorastania charakteryzuje się
intensywnymi zmianami we wszystkich płaszczyznach
rozwoju, dotyczą one zarówno sfery biologicznej,
psychologicznej i społecznej. W dość szybkim tempie
pojawiają się oznaki dojrzewania płciowego, zmiany w
obszarze
rozwoju
społecznoemocjonalnego
i
poznawczego. Posłuszne, grzeczne dziecko zmienia
się w buntownika, który ma własne zdanie na wiele
spraw, własne tajemnice, własną grupę odniesienia.
Okres dorastania jest często okresem kryzysu
zachowań zdrowotnych. Nierzadko młody człowiek
podejmuje w tym okresie działania, które mają
wyraźny wymiar antyzdrowotny. I niestety z takim,
często nowym bagażem doświadczeń wstępuje w
dorosłe życie.[18].
ZWIĄZKI STYLU ŻYCIA ZE ZDROWIEM
O znaczeniu dobrego zdrowia dla życia człowieka
pisało czasem humorystycznie, czasem bardzo
poważnie wielu poetów, pisarzy, naukowców.
Jan Kochanowski o zdrowiu pisał tak:
„…Szlachetne zdrowie,
Nikt się nie dowie,
Jako smakujesz,
Aż się zepsujesz…”[19]
Z kolei
1
zauważał, że
[19].
2
dając receptę na
dobre zdrowie pisał”
[19]
Zdrowie jest najcenniejszym skarbem naszego
życia. I jak zauważa
przekonujemy się często o tym dopiero będąc
chorymi. Współczesne działania prozdrowotne to nie
tylko szeroko rozumiana ochrona zdrowia ale to
również stałe dążenie do zwiększania zasobów
zdrowia. Temu ma służyć prowadzona polityka
demograficzna,
ekonomiczna,
społeczna,
ekologiczna. Ludzie zdrowi pod względem fizycznym i
psychicznym w większym stopniu przyczyniają się do
rozwoju społeczno-ekonomicznego i wymagają
ponoszenia mniejszych nakładów[20].
W całym okresie życia człowieka występuje stan
chwiejnej równowagi pomiędzy zdrowiem a chorobą.
Przesuwanie się środka ciężko tej specyficznej wagi
raz w kierunku zdrowia raz w kierunku choroby
(chorób) jest następstwem działania wielu czynników
pochodzenia wewnętrznego i zewnętrznego (głównie
związanych ze środowiskiem naszego bytowania)
Istotą promocji zdrowia jest zachęcanie ludzi aby
chcieli i umieli czuwać nad wahaniami tej specyficznej
równowagi i aby dążyli do umocnienia i doskonalenia
swego stanu zdrowia. Wymaga to kształtowania u
ludzi postaw samokreacji wobec zdrowia. [21].
1
(ur. 1 lipca 1742 w Ober-
Ramstadt koło Darmstadt, zm. 24 lutego 1799 w Getyndze)
– niemiecki satyryk, aforysta, krytyk sztuki i znany
anglofil.[19]
2
(ur. 21 lipca 1899 w Oak Park w sta-
nie Illinois w USA, zm. 2 lipca 1961 w Ketchum w stanie
Idaho) – pisarz amerykański, prozaik. Został laureatem Na-
grody Pulitzera za opowiadanie "Stary człowiek i morze" w
1953 roku oraz Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w ro-
ku 1954.[19]
czynniki
predysponujące
•wiedza, przekonania,
wartości, postawy
czynniki umożliwiające
•umiejętności ważne dla zdrowia,
przepisy prawne, priorytety i
polityka zdrowotna na poziomie
lokalnym/krajowym, dostępność i
jakość opieki zdrowotnej
czynniki wzmacniające
•normy obyczajowe – społeczna
akceptacja lub jej brak w stosunku do
danego zachowania w rodzinie, w
grupie rówieśniczej, w szkole/miejscu
pracy, ze strony pracowników służby
zdrowia itd.; ta grupa czynników
powiązana jest z warunkami, w jakich
żyje jednostka
