31
Journal of Clinical Healthcare 4/2015
Dzieci i młodzież w wieku poniżej 16 lat są
szczególnie podatne na choroby próchnicowe ze
względu na niedojrzałość szkliwa, głębokie bruzdy na
powierzchni żującej trzonowców i przedtrzonowców
[2]. Ważne jest, by w tym okresie dostarczyć dziecku
produkty zawierające składniki niezbędne do
prawidłowego wyrzynania i mineralizacji zębów.
WYBRANE PATOLOGIE W JAMIE USTNEJ
Często w jamie ustnej dzieci pojawiają się nadżer-
ki. Zwykle występują miejscowo, najczęściej w obrę-
bie wargowej powierzchni dziąsła w postaci plam w
kształcie dysku. Przyczynami ich powstawania mogą
być czynniki chemiczne lub fizyczne. Czynniki che-
miczne są związane zwykle z nadmiernym przyjmo-
waniem niektórych pokarmów lub płynów, takich jak:
kwaśne napoje gazowane, soki owocowe, owoce cy-
trusowe, powodujące wzrost stężenia mucyny oraz
kwasów w ślinie, które powodują zmniejszenie po-
ziomu pH .[3]
Jedną z częstych chorób występujących w jamie ust-
nej u dzieci są afty. Występują w postaci nadżerek o
średnicy powyżej 5 mm i zwykle umiejscowione są na
wargach, błonie śluzowej policzków, dnie jamy ustnej
lub na języku (najczęściej u jego podstawy). Przyczy-
ny ich powstawania są różne, mogą to być czynniki
miejscowe takie jak: urazy, infekcje wirusowe lub bak-
teryjne i czynniki ogólnoustrojowe powstałe w prze-
biegu np. celiakii, choroby Leśniowskiego-Crohna,
zaburzeń wchłaniania, niedoborów witamin i minera-
łów (witaminy grupy B, żelaza, kwasu foliowego),
alergii pokarmowej. [3-5]
Kolejną chorobą związaną z przyjmowanym pokar-
mem jest kontaktowe zapalenie jamy ustnej i/lub
warg. Powstaje w wyniku kontaktowych reakcji aler-
gicznych. Alergenami może być np. cynamon, owoce
cytrusowe, jabłka, soki, a także składniki past do zę-
bów, produkty stomatologiczne takie jak metale,
składniki tworzyw akrylowych. Objawy pojawiają się
12 – 48 godzin po kontakcie z danym alergenem, po-
czątkowo w postaci bolesnych, rumieniowych plam,
niekiedy połączonych z wykwitami nadżerkowo –
wrzodziejącymi lub złuszczeniem. Najczęstszą lokali-
zacją tych zmian jest błona śluzowa policzków i bocz-
ne powierzchnie języka. Zapaleniu często towarzyszy
nieznaczny obrzęk warg i rumień, przez co warga sta-
je się sucha, popękana i pokryta łuskami.[5,6]
W wyniku złych nawyków żywieniowych mogą po-
wstawać zmiany także w obrębie twardych tkanek zę-
ba. Poważnym problemem zdrowotnym wśród dzieci
w wieku 6-13lat jest próchnica, spowodowana m.in.
częstym przyjmowaniem zbyt dużych ilości węglowo-
danów w ciągu dnia oraz złą higienę jamy ustnej. [7-
10]
Istotne znaczenie ma także hypoplazja – odwapnienia
oraz erozja szkliwa. Zęby z hypoplazją są słabiej
zmineralizowane, co nie zwiększa jednak podatności
na próchnicę; złe nawyki żywieniowe i niewłaściwa
higiena mogą jedynie wpłynąć na pogorszenie stanu
odwapnionych miejsc na zębach. Istnieje ryzyko
odwapnienia każdego z zębów, głównie dlatego, że
każdy jest tak samo podatny na trawienie kwasami
zawartymi w pożywieniu czy w napojach [11].
WYBRANE ZAGADNIENIA Z ETIOLOGII
PRÓCHNICY
Próchnica zębów stanowi poważny problem u dzieci.
Dzieje się to głównie za sprawą nieodpowiedniej die-
ty, a szczególnie spożywania dużych ilości węglowo-
danów. Głównym czynnikiem powstawania próchnicy
jest płytka nazębna, czyli tzw. „biofilm”. W jej składzie
występują głównie paciorkowce
Streptococcus orais,
Streptococcusa mitis, Streptococcus sanguinis,
które
znajdują się w bardzo dużych ilościach w młodej płyt-
ce nazębnej, oraz występujące w ilości około 2%
Streptococcus mutans.
Ich ilość zmniejsza się wraz
ze starzeniem się płytki; paciorkowce zostają zastę-
powane przez inne szczepy bakterii między innymi
Actinomyces
i
Veillonella
. Bakterie znajdujące się w
biofilmie posiadają zdolność do fermentacji węglowo-
danów, co prowadzi do produkcji kwasów i obniżenia
wartości pH płytki w bardzo szybkim czasie, co sprzy-
ja erozji i demineralizacji szkliwa [7,9,12].
W powstaniu próchnicy istotna jest nie tylko ilość spo-
żywanych węglowodanów, ale także częstość ich
spożywania w ciągu dnia oraz czas przebywania w
jamie ustnej, co związane jest z konsystencją przyj-
mowanych pokarmów. Produkty zawierające duże ilo-
ści cukrów o konsystencji kleistej, takie jak lepkie cu-
kierki i batony zawierające karmel lub toffi, słodzone
napoje i soki, suszone figi, chrupki kukurydziane, bia-
łe pieczywo i inne stanowią największe zagrożenie,
gdyż pozostają na powierzchni zębów przez długi
czas, co sprzyja powstawaniu płytki nazębnej. Szko-
dliwość produktów kleistych przyczyniła się do po-
wstania słodzików – substytutu cukrów obniżających
pH płytki nazębnej. Wyróżnia się tu kaloryczne np.
ksylitol, mannitol, maltitol, sorbitol, oraz niekaloryczne
