32
Journal of Clinical Healthcare 4/2015
– sacharoza, aspartam, cyklamat. Słodziki niskokalo-
ryczne używane są w szczególności w pastach do
zębów, dżemach, słodyczach, napojach oraz tablet-
kach używanych do słodzenia kawy czy herbaty. W
przypadku słodzików kalorycznych, należy zwrócić
uwagę na ksylitol czyli cukier brzozowy. Jego zawar-
tość w ślinie nie powoduje produkcji kwasów, gdyż nie
obniża pH biofilmu, powoduje niszczenie komórek
bakterii, upośledza adhezję
Streptococcus Mutans
oraz zwiększa wydzielanie śliny, dlatego często wy-
stępuje jako składnik gum do żucia, past do zębów,
płukanek. Pozostałe substytuty cukru – mannitol, sor-
bitol oraz maltitol, również wykazują słabą tendencję
do tworzenia próchnicy. Wśród polisacharydów naj-
większym substratem dla bakterii jest w szczególno-
ści sacharoza, którą bakterie próchnicotwórcze meta-
bolizują najszybciej; szkodliwa – lecz w mniejszym
stopniu- jest również laktoza, maltoza, fruktoza oraz
glukoza, najmniejszy potencjał próchnicotwórczy po-
siada zaś skrobia, ponieważ nie rozkłada się całkowi-
cie w jamie ustnej [7,9,13].
Do pokarmów o niskim potencjale próchnicotwórczym
zaliczamy między innymi pokarmy o twardszej konsy-
stencji np. chleb (najlepiej wieloziarnisty), tosty, ryż,
surowe warzywa, orzechy, ser, makaron
al dente
oraz
płyny, np. woda mineralna, herbata niesłodzona [13].
Wśród przyjmowanych produktów są takie, które po-
siadają właściwości przeciwpróchnicze. Pomagają
one zapewnić prawidłowy rozwój jamy ustnej i zębów.
Najskuteczniejszą ochroną przed próchnicą stanowią
fluorki zawarte w pożywieniu, ich źródłem jest np. wo-
da mineralna lub herbata. Do produktów przeciw-
próchniczych zalicza się również nabiał: mleko, ser
żółty. Mleko jest jednym ze źródeł cukrów w diecie -
zawiera laktozę, jednak jest ona syntetyzowana dużo
wolniej przez bakterie płytki nazębnej w porównaniu
do sacharozy. Główną przyczyną zaliczenia mleka do
produktów przeciwpróchniczych jest obecność w nim
związków wapnia, lipidów, fosforanów i kazeiny. Fos-
forany i wapń pełnią rolę ochronną szkliwa, zapobie-
gają jego demineralizacji; podobne właściwości po-
siada kazeina. W przypadku żółtego sera głównym
atutem jest pobudzanie wydzielania śliny, co powodu-
je zwiększenie pH w jamie ustnej. Dzięki częstemu
spożywaniu sera wzrasta ilość wapnia w płytce na-
zębnej, co również zapobiega demineralizacji szkliwa
[6,14].
Bezcukrowa guma do żucia posiada substancje sło-
dzące, które nie posiadają właściwości próchnico-
twórczych; żucie gumy po posiłku przyczynia się do
prawidłowego pH jamy ustnej, pobudza pracę ślinia-
nek przez co zwiększa wydzielanie śliny. Dodatkową
funkcję ochronną zapewniają składniki takie jak ksyli-
tol lub sorbitol oraz fosfopeptyd kazeiny z fosforanem
wapnia. Należy jednak pamiętać, by żucie gumy nie
trwało dłużej niż 10-20minut, trzy razy w ciągu dnia;
dłuższe i częstsze żucie może spowodować ścieranie
zębów – bruksizm oraz przerost mięśni żucia, zwłasz-
cza mięśni żwaczy [3,6,8].
PIŚMIENNICTWO
1. Wagner L, Olczak- Kowalczyk D. Zapobieganie i leczenie
choroby próchnicowej u dzieci. Warszawa; Wydawnictwo
Borgir, 2013.
2. Jańczuk Z. Stomatologia zachowawcza- zarys kliniczny.
Warszawa; Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 1995- 2002.
3. Scully C, Porter S. Oral mucosal disease: Recurrent aph-
thous stomatitis. Brit Jour of Oral Max Surg 2008; 46(3):
198-200.
4. Górska R. Diagnostyka i leczenie chorób błony śluzowej
jamy ustnej. Warszawa; Med Tour Press International,
2011.
5. Felton A, Chapman A, Felton S. Zdrowie jamy ustnej.
Edukacja i promocja. Warszawa; Wydawnictwo Lekarskie
PZWL, 2011.
6. Fejerskov O, Kidd E. Próchnica zębów- choroba próchni-
cowa i postępowanie kliniczne. Wrocław; Wydawnictwo
Elsevier Urban&Partner, 2006.
7. American Academy of Pediatrics. Policy on oral health
risk assessment timing and establishment of the dental
home. Pediatrics 2003; 111(5Pt1):1113-6.
8. Szpringer-Nodzak M, Remiszewski A, Janicha J et al.:
Ocena niektórych czynników etiologicznych związanych z
wczesną próchnicą u dzieci. Czas Stomat 1992; 45:
2006-2009.
9. Kidd EAM: Essentials of dental caries. The disease and
its management. London; Oxford University Press, 2005.
10. Heasmana P. Stomatologia zachowawcza, stomatologia
dziecięca, ortodoncja, periodontologia, protetyka. Wro-
cław; Wydawnictwo Elsevier Urban&Partner, 2010.
11. Garcia-Godoy F, Hicks J: Maintaining the integrity of the
enamel surface. The role of dental biofilm, saliva and
preventive agents in enamel demineralization and remin-
eralization. JADA 2010; 139: 25-34.
12. Jankowska A , Kopański Z , Wróblewska M, Błaszczak B.
The awareness of adults concerning health-oriented atti-
tudes which reduce the risk of the development of dental
caries in children. JPHNMR 2014;(4): 60-70
13. Bagińska J, Stokowska W: Nawyki żywieniowe a inten-
sywność próchnicy wczesnej u małych dzieci. Wiad Lek
2006; LIX, 1-2: 5-9.
