15-19
17
Journal of Clinical Healthcare 1/2017
mierze jest powiązane ze zmianami nawyków żywie-
niowych ciężarnej. Istotne znaczenie dla rozwoju
próchnicy mają również zjawiska współtowarzyszące
ciąży, takie jak zgaga, refluks żołądkowo-przełykowy,
wymioty i „zachcianki smakowe” [17,18].
Podczas ciąży wzrasta często zapotrzebowanie
na pokarmy o dużej zawartości węglowodanów i
właśnie częste podjadanie tych produktów połączone
z obniżonym poziomem wapnia w ciąży prowadzi
nieuchronnie do powstawania próchnicy i chorób
dziąseł [19]. Po drugie występująca w czasie ciąży
płytka nazębna jest idealnym podłożem do rozwoju
próchnicy.
U ciężarnej ( i nie tylko) płytka nazębna odkłada
się szczególnie w miejscach retencyjnych – w
zagłębieniach anatomicznych zębów oraz na
zębach stycznych i powierzchniach przyszyjkowych.
W skład płytki wchodzą bakterie głównie z rodziny
Streptococcus, Veillonella i Neisseria
(szczególnie
zwiększa się ilość bakterii z grupy
Streptococcus
mutant
, odpowiedzialnych za rozpoczęcie procesu
próchnicowego i
Lactobaccilli sp
.- bakterii
związanych z pogłębianiem się choroby próchniczej.).
Drobnoustroje te wytwarzają z węglowodanów
kwasy. Węglowodany pozyskują na drodze
osobniczej syntezy lub wykorzystują monosacharydy i
disacharydy będące w jamie ustnej po spożytym
wcześniej posiłku [3,10]. Zwiększona ilość tych
bakterii w ślinie ciężarnej kobiety połączona jest
najczęściej z rzadszym oczyszczaniem zębów i
przestrzeni międzyzębowych [19-21].
Dla stanu tkanek twardych zębów duże znaczenia
ma także występowanie zgagi ( zarzucanie kwaśnej
treści żołądkowej do jamy ustnej) i wymiotów u cię-
żarnej, co naraża zęby na ciągły kontakt z kwasem
żołądkowym. Powstawaniu refluksu żołądkowego
sprzyja rozluźnienie mięśniówki przełyku ( głównie
dysfunkcja dolnego zwieracza przełyku). Profilaktyką
dla tego stanu jest odpowiedni sposób żywienia
uwzględniający porcjowanie posiłków i zwiększeniu
częstotliwości ich przyjmowania [20,21].
PRZYZĘBIE I BŁONA ŚLUZOWA JAMY USTNEJ U
KOBIET W CIĄŻY
Zarówno błona śluzowa całej jamy ustnej jak i
przyzębie są narażone na rozwój wielu patologii
podczas ciąży. Główną przyczyną są zmiany poziomu
hormonów, powstające specyficzne nawyki diete-
tyczne (podjadanie, dieta węglowodanowa), rozwój
płytki nazębnej, a także zjawiska towarzyszące ciąży
np. nudności, wymioty i wreszcie nieodpowiednia
higiena jamy ustnej.
W pierwszym trymestrze ciąży pojawiają się
nudności i wymioty, które powodują uszkodzenie
szkliwa zębów oraz zwiększenie podatności na
próchnicę. W obrębie jamy ustnej dochodzi również
do zmian czynnościowych – zwiększa się wydzielanie
śliny o odczynie kwaśniejszym. Ze względu na
podwyższony poziom estrogenów zmianie ulegają
również same dziąsła – następuje ich przerost i
przekrwienie, co często prowadzi do ich rozpulch-
nienia i krwawienia podczas zabiegów higienicznych.
Wszystkie te czynniki decydują, że kobieta w ciąży
powinna częściej niż przed okresem ciążowym,
odwiedzać gabinet stomatologiczny i rygorystycznie
przestrzegać zasad higieny jamy ustnej, pamiętając,
że dba o bezpieczeństwo swoje i swego dziecka [22].
W wyniku zaburzeń hormonalnych oraz obec-
ności płytki nazębnej, może dochodzić do zapalenia
dziąseł (
periodontopatii
) u kobiet ciężarnych.
Zapalenie występuje między 14. a 30. tyg. ciąży i do-
tyczy około 40% przyszłych matek. Objawia się ono
ciemnoczerwonym zabarwieniem dziąseł, krwa-
wieniem przy dotyku lub szczotkowaniu (krwawieniem
kontaktowym), przerostem brodawek dziąsłowych i
powstaniem kieszonek rzekomych. Płytka bakteryjna
oraz stany patologiczne tkanek otaczających ząb są
podłożem, na którym rozwijają się bakterie, gromadzą
produkty bakteryjne oraz mediatory reakcji zapalnych
i immunologicznych [17-20]. Zapaleniu przyzębia
towarzyszy destrukcja wyrostka zębowego, ozębnej i
samego dziąsła. Procesy patologiczne zachodzą
dwutorowo – od strony zewnątrzkomórkowej poprzez
udział plazminogenu i metaloproteinaz, jak również
drogą wewnątrzkomórkową poprzez nasiloną
fagocytozę i aktywizację proteinaz lizosomalnych. W
trakcie zapaleniach przyzębia może dochodzić do
pogłębiania kieszonek przyzębnej (powyżej 3 mm),
utraty przyczepu łącznotkankowego, tworzenia się
ropni przyzębnych, pojawiania się patologicznej
ruchomości zębów, a niekiedy ich migracja prowa-
dzącej do powstawania szczelin między zębami.
Badanie radiologiczne wskazuje na osteolizę kości
poziomej lub pionowej (kieszonek kostnych). [22,23]
Powstające w ciąży zapalenia przyzębia są naj-
częściej w pełni odwracalne, a do ich wyeliminowania
wystarcza zastosowanie odpowiedniej, rygorystycznie
prowadzonej higieny jamy ustnej oraz włączenie tzw.
programu oczyszczania przestrzeni międzyzębowych,
a także skrupulatne usunięcie złogów naddziąsło-
