1-4
3
Journal of Clinical Healthcare 1/2017
Błona śluzowa dziąsła. W obrębie dziąsła występuje
dziąsło właściwe (nieruchome), ściśle związane z
kością zębodołu, szyjką i dolną strefą szkliwa zęba
oraz dziąsło wolne, w skład którego wchodzi dziąsło
brzeżne i brodawki międzyzębowe. Dziąsło brzeżne
oddziela od powierzchni zęba płytka szczelina
dziąsłowa. Granica pomiędzy dziąsłem właściwym a
wolnym jest niekiedy zaznaczona przez bruzdę
(rowek dziąsłowy).
Nabłonek pokrywający zewnętrzną powierzchnię
dziąsła jest nabłonkiem rogowaciejącym z wyraźnymi
cechami rogowacenia. Na brzegu dziąsła,
przechodząc na powierzchnię wewnętrzną dziąsła
wolnego, zmienia się na nierogowaciejący nabłonek
szczeliny dziąsłowej, a następnie, po zetknięciu się z
powierzchnią zęba schodzi nadal w dół tworząc tzw.
nabłonek złącza, tu występuje złącze szkliwno-
nabłonkowe. Nabłonek złącza stopniowo staje się
coraz cieńszy i wykazuje niższy stopień zróżni-
cowania komórek. Gładkie styczne bruzdy w
niektórych sytuacjach zwiększają tendencję do ich
kolonizacji, a sprzyja temu np. cofnięcia się dziąsła,
obecność cementu i jego kolonizacja. [1,5-7]
CZYNNIKI KSZTAŁTUJĄCE MIKROFLORĘ JAMY
USTNEJ
Temperatura
Jest jednym z czynników kształtujących mikroflorę w
jamie ustnej. Wpływa na metabolizm bakterii i
aktywność enzymów. Odgrywa znaczącą rolę w
odniesieniu do innych czynników występujących w
jamie
ustnej
tj.
pH,
aktywność
jonów,
rozpuszczalność gazów i stanu skupienia makroczą-
steczek. Temperatura w jamie ustnej wynosi 35 –
36°C , jest stabilna i tak też działa na rozwój
wszystkich drobnoustrojów. [8]
Potencjał osydacyjno – redukcyjny
W jamie ustnej pomimo nieustannego dostępu
powietrza o zawartości 20% tlenu występują głównie
bakterie bezwzględnie beztlenowe, dla których tlen
jest zabójczy, a także występują bakterie względnie
beztlenowe, którym tlen nie przeszkadza w rozwoju,
ale nie jest im koniecznie potrzebny. Oprócz tych
bakterii znaleźć można organizmy potrzebujące do
życia CO2 i takie które rozwijają się przy stężeniu
tlenu mniejszym niż atmosferyczne tzn. mikroaerofile.
Przy omawianiu aerobiozy czyli potencjału
oksydacyjno – redukcyjnego stosuje się podział:
organizmy beztlenowe i tlenowe. Drobnoustroje
występujące w jamie ustnej cechuje różna tolerancja
stężenia tlenu. Namnażanie i umiejscowienie bakterii
znajdujących się w jamie ustnej jest ściśle związane z
potencjałem oksydacyjno – redukcyjnym (Eh). Jest on
różny w każdej części jamy ustnej i wynosi 16,4% w
przedniej części języka, 12,4% na powierzchni tylnej
języka, 0,3 – 0,4% na policzku. Zmniejsza się w chwili
powstania płytki nazębnej. [1,2,4]
pH
Średnia wartość pH w jamie ustnej człowieka wynosi
6,75 – 7,25. Zmiany środowiska mikrologicznego
mają związek z przyjmowanymi pokarmami. Z chwilą
dostarczenia cukru pH płytki nazębnej spada nawet
poniżej 5. Bakterie, które wchodzą w skład płytki
nazębnej produkują wtedy kwasy dzięki czemu pH
powoli wraca do właściwego stanu. Mikroorganizmy
bytujące w zdrowym, zrównoważonym środowisku są
odporne na warunki niskiego pH, jednak tylko na
przestrzeni krótkiego czasu. W przypadku utrzymania
się kwaśnego pH w jamie ustnej rozwój mikroflory jest
zahamowany lub wręcz stan ten doprowadza do ich
wyginięcia. Namnażają się wtedy bakterie, którym
odpowiada kwaśne środowisko m.in. S. mutans oraz
gatunki Lactobacillus. Prowadzi to bezpośrednio do
powstania próchnicy zębów. Wartość pH może
osiągać też wartość zasadową, dzieje się tak w
przypadkach stanów zapalnych przyzębia. Wzrost
odczynu powoduje namnażanie się bakterii
Porphyromonas gongivalis, które są głównym
czynnikiem patogennym wielu chorób przyzębia. [4]
Odżywianie
Mikroorganizmy bytujące w jamie ustnej, by przeżyć
muszą mieć dostarczane substancje odżywcze.
Pokarm dostarczany jest w dwojaki sposób –
endogennie i egzogennie. Najważniejszym źródłem
odżywiania endogennego jest ślina. W skład śliny
wchodzą witaminy, białka, aminokwasy, peptydy,
glikoproteiny. Dodatkową rolę odgrywa również płyn
dziąsłowy, można w nim znaleźć albuminy, białka
oraz cząsteczki zawierające heminę.
Egzogenna droga łączy się z pożywieniem
składającym się na dietę. Najbardziej znaczącą rolę w
odżywianiu
mikroorganizmów
odgrywają
węglowodany, które podlegają procesom fermentacji.
Ważnym składnikiem jest sacharoza, która jest
rozkładana do dwóch polimerów – glukanów i
fruktanów. Odgrywają one podwójną rolę w rozwoju
bakterii, mogą stanowić źródło pokarmu lub wzmocnić
ich przyczepność do podłoża. Często dostarczane
węglowodany w diecie powodują zmianę mikroflory.
Liczba paciorkowców zmiennych i pałeczek mleko-
