4
Journal of Clinical Healthcare 1/2016
jeden dominujący model rodziny: pojawiają się mał-
żeństwa homoseksualne, małżeństwa „na próbę”, ży-
cie w pojedynkę. Matki wychowują dzieci samotnie, a
wiele rodzin realizuje „bezdzietny styl życia”.[12,13]
STYLE WYCHOWANIA
Każdą rodzinę charakteryzuje swoisty styl wycho-
wania decydujący o sile oddziaływań na psychikę
dziecka. Styl wychowania jest jakby wypadkową spo-
sobów
i metod oddziaływania na dziecko wszystkich człon-
ków rodziny. Wyróżnia się [13,14]:
styl autokratyczny (autorytatywny),
styl demokratyczny,
styl liberalny.
Styl autokratyczny i liberalny wychowania utrudniają
prawidłowe wychowanie dziecka w rodzinie.
Styl autokratyczny
zakłada wyraźny dystans mię-
dzy rodzicami a dzieckiem. Rodzice kontaktują się z
nim w sposób formalny, nie wnikając w jego potrzeby
psychospołeczne, zainteresowania, motywy i uzdol-
nienia itp. Starają się kierować „odgórnie", nagminnie
wydając polecenia i zakazy. Uznają tylko racje wła-
sne, nie tolerują sprzeciwu. Manipulują dzieckiem, nie
dopuszczając go do współdecydowania w sprawach
rodzinnych. W razie nieposłuszeństwa stosują surowe
kary. Od dzieci wymaga się bezwzględnej karności i
posłuszeństwa, podporządkowania się wszystkim po-
leceniom i nakazom rodziców, a zwłaszcza ojca. W
przypadku nadmiernej postawy autokratycznej dziec-
ko żyje w ciągłym napięciu; odznacza się przesadną
uległością lub przeciwnie, buntowniczą postawą wo-
bec innych. Obowiązujące normy i zakazy przyswaja
jako coś narzuconego z zewnątrz, dlatego też kieruje
się w swoim postępowaniu własnym, egoistycznie
pojmowanym interesem. Dziecko skłonne jest do ła-
mania niewygodnych dla siebie przepisów, zwłaszcza
gdy brak jest kontroli rodziców.[10,11]
Styl liberalny
w rodzinie polega na całkowitym nie-
mal pozostawieniu dziecka samemu sobie, a więc nie
wtrącaniu się w jego sprawy, tolerowanie aspołecz-
nych zachowań, brak kontroli i opieki ze strony rodzi-
ców. Istotną cechą liberalnego stylu wychowania jest
zarówno pobłażliwy stosunek do dziecka, jak i prze-
sadna uległość, wyrażająca się m.in. w spełnianiu
wszelkich jego zachcianek i życzeń. Styl liberalny
przypomina pod pewnymi względami wychowanie
niekonsekwentne czy też ingerowanie w sprawy
dziecka i w jego zachowanie wyłącznie od przypadku
do przypadku. Często to dziecko kieruje rodzicami,
korzysta z nadmiernej swobody i przywilejów, co w
konsekwencji sprawia, iż są to " jednostki wprawdzie
o dużym poczuciu własnej wartości (niestety często
zbyt dużym), ale niejednokrotnie egoistyczne, niezdy-
scyplinowane wewnętrznie, niezdolne do trwałego
wysiłku, mało zahartowane.[11,12,13]
Styl demokratyczny
jest najkorzystniejszym stylem
wychowania dla rozwoju osobowości dziecka. Dziec-
ko bierze udział w życiu rodziny, omawia, dyskutuje
i planuje sprawy codziennego współżycia rodzinnego.
Zna zakres swoich obowiązków, na które sam się
zgodził. Rodzice preferujący ten styl wychowania nie
stosują na ogół kar, a raczej wyjaśniają dziecku jak i
dlaczego powinno postąpić inaczej, posługują się me-
todami perswazji i argumentacji. W takiej rodzinie ro-
dzice odwołują się w pierwszym rzędzie do uczuć i
ambicji dziecka. Stosują zachęty. Dążą do związania
dziecka ze sobą uczuciem sympatii.[13]
Rodzina jest pierwszą grupą uspołeczniającą czło-
wieka, zapoznającą go z normami, poglądami, oce-
nami moralnymi poprzez mechanizm identyfikacji, któ-
ry nie jest w pełni uświadamiany. Jest podstawową
płaszczyzną, na której przebiega uczenie się poprzez
obserwację zachowań ludzi, i które ułatwia jednostce
przystosowanie się do środowiska.[10-13]
WPŁYW POSTAWY RODZICÓW NA ZACHOWANIA
DZIECKA
Decydujący wpływ na rozwój społeczny i emocjo-
nalny dziecka wywiera jego środowisko rodzinne, od
niego dziecko przejmuje wzorce, postawy i role spo-
łeczne. Wpływ oddziaływań rodziców jest bardzo roz-
legły, dotyczy również rozwoju funkcji poznawczych,
budzenia zainteresowań, kształtowania się równowagi
uczuciowej, dojrzałości społecznej i formowania się
pozytywnego obrazu samego siebie.
Charakterystyczny sposób postępowania rodziców
wobec dziecka określa ich postawę rodzicielską,
czyli tendencję do reagowania w określony sposób
wobec dziecka, chodzi tutaj o względnie stały stosu-
nek emocjonalny, który dominuje w sposobie odno-
szenia się do dziecka i myślenia o nim. Gdy rodzice
przyjmują określoną postawę w stosunku do dziecka,
to konsekwencją tego będzie spostrzeganie, ocenia-
nie i traktowanie dziecka w specyficzny sposób, cha-
rakterystyczny dla danej postawy.
Każda postawa zawiera trzy składniki: myślowy,
działaniowy i uczuciowy. Postawa nie jest więc tylko
