10
Journal of Clinical Healthcare 1/2016
okresie dojrzewania zmienność nastrojów i burza
uczuć. [5]
Okres dorastania dzieli się na stadia rozwojowe
charakteryzujące się odmiennymi zachowaniami,
skłonnością do zachowań z obszaru ryzyka [6-12]:
preadolescencja – z wyraźnie zaznaczonym
dojrzewaniem fizycznym i narastającym napię-
ciem popędowym. Pojawia się wrogość chłop-
ców do dziewcząt, a dziewczęta preferują za-
chowania typowe dla chłopców (9 – 11 rok ży-
cia),
wczesna adolescencja – łączy się z procesem
oddzielania nastolatków od rodziców, pojawiają
się lęki, samotność, ponad relacje z dorosłymi
preferowane są relacje z rówieśnikami (11 –
12 rok życia),
pełna adolescencja – nasilają się tendencje do
uniezależnienia się od rodziców. Przy podej-
mowaniu decyzji ważniejsi są rówieśnicy. Na-
stępuje zmiana w sferze życia emocjonalnego,
pojawiają się intensywne, labilne emocje. Mło-
dzież w swym zachowaniu jest arogancka, bun-
townicza, lekceważy autorytety (12 - 17 rok ży-
cia),
późna adolescencja – kończy się proces iden-
tyfikacji psychoseksualnej. W dążeniu do praw-
dziwego partnerstwa zmianie ulegają relacje z
dorosłymi i rówieśnikami (17 – 20 rokiem ży-
cia),
okres poadlescencyjny – pojawia się poczucie
siły, umożliwiające podejmowanie decyzji i rea-
lizację planów. Stabilizuje się poczucie własnej
godności i szacunku do samego siebie (za-
zwyczaj po 20 roku życia).
Pierwsza faza dorastania (wiek 11 – 16 lat) cha-
rakteryzuje się ogólnym niezrównoważeniem emo-
cjonalnym, wyrażającym się w nadmiernej pobudli-
wości. Dorastający stają się drażliwi, niespokojni ru-
chowo. Dziewczęta często mają złe humory, są na-
dąsane, płaczliwe. Chłopcy bywają agresywni, mie-
wają wybuchy złości. Zarówno dziewczęta jak i
chłopców cechuje zmienność motywacji.
Niezrównoważenie młodzieży w wieku dorastania
przejawia się w pewnej anarchii życia psychicznego,
w chaosie przeżyć i działań, w szybko po sobie na-
stępujących stanach: energii i lenistwa, radości i
smutku, brawury i nieśmiałości, towarzyskości i pra-
gnienia samotności.[10,13]
Z psychologicznego punktu widzenia wiek gimna-
zjalistów jest jednym z trudniejszych etapów rozwoju
człowieka. Jest czasem, w którym rozpoczynają się
intensywne zmiany w kierunku stania się dorosłym.
Gimnazjaliści są grupą wyjątkowo podatną na za-
burzenia procesów społecznych w tym przystosowaw-
czych. Ci młodzi ludzie, tracący coraz częściej psy-
chiczny i bezpośredni kontakt z rodzicami, niezrozu-
miani przez nauczycieli, „odcięci” od znanego środo-
wiska szkoły podstawowej, w której do tej pory prze-
bywali, usiłują się organizować sami. Czerpią często
wzory z negatywnych subkultur młodzieżowych.
Uczniowie, którzy utracili poczucie bezpieczeństwa w
związku ze zmianą szkoły (nowe środowisko, inne
normy i systemy wartości) usilnie walczący o pozycję
w grupie rówieśniczej – co jest prawidłowością rozwo-
jową – potrzebują w tym procesie pomocy i wsparcia
z zewnątrz. Jeśli nieobecni są w tym procesie rodzice
lub życzliwi i akceptowani nauczyciele, korzystają z
pomocy równolatków. Najczęściej są to jednak kole-
dzy o złej reputacji, wśród których krytykuje się ro-
dzinę, szkołę. W takiej grupie często młodzi zaspoka-
jają naruszone poczucie bezpieczeństwa.[14,15]
ZABURZENIA ZACHOWANIA
Według Międzynarodowej Statystycznej Klasyfika-
cji Chorób i Problemów Zdrowotnych (ICD-10), ce-
chami świadczącymi o zaburzeniach zachowania są
powtarzające się i utrwalone wzorce zachowania
aspołecznego, agresywnego i buntowniczego [16].
Zachowania te powodują poważne przekroczenie
oczekiwań i norm społecznych dla danego wieku.
Wskaźnikami takich dysfunkcji są [4,5,13]:
częste bójki,
wagary, ucieczki z domu,
tyranizowanie innych,
kłamstwa,
częste i gwałtowne napady złości,
zachowania buntownicze i prowokacyjne,
trwałe i poważne nieposłuszeństwa,
podpalanie.
Jeśli zachowania te są dostatecznie silnie wyra-
żone oraz jeżeli pojawiły się w okresie dłuższym niż
pół roku, wystarczają do rozpoznania zaburzeń za-
chowania.
Istotne jest aby zrozumieć, że zaburzenia zacho-
wania nie zawsze mają jednakową etiologię. Niektóre
mogą wynikać z problemów, z jakimi boryka się aktu-
alnie rodzina. Mogą to być istotne wydarzenia w ro-
dzinie jak np. rozwód rodziców, narodziny drugiego
