16
Journal of Clinical Healthcare 4/2015
Podkreśla się, że potrzeby energetyczne organi-
zmu powinny być pokrywane zrównoważoną dietą.
Podstawowym składnikiem energetycznym powinny
być węglowodany, głównie złożone, energię dostar-
cza także białko.[5-7]
Niedostatek energii dostarczanej organizmowi
wywołuje spadek masy ciała i niedożywienie energe-
tyczne.
Nadmierna podaż energii w stosunku do zapo-
trzebowania organizmu prowadzi z kolei często do
nadmiernego odkładania tkanki tłuszczowej co sprzy-
ja nadwadze a nawet otyłości.
Otyłość w wielu społeczeństwach ulega coraz
większemu rozpowszechnieniu. Jest to choroba ogól-
noustrojowa, która jednocześnie zwiększa ryzyko
rozwoju wielu innych chorób. O ryzyku chorób decy-
duje nie tylko wartość BMI, ale również dystrybucja
tkanki tłuszczowej. Jej nagromadzenie się wewnątrz
jamy brzusznej łączy się z zagrożeniem w postaci ze-
społu metabolicznego, obejmującego nadciśnienie
tętnicze, hiperlipidemię oraz nietolerancję glukozy
[2,3,4,7].
Zespół metaboliczny zwiększa ryzyko rozwoju
choroby niedokrwiennej serca, zawału mięśnia ser-
cowego i udaru mózgu oraz cukrzycy typu 2. W efek-
cie otyłość stając się chorobą społeczną powiększa
wydatki państwowe na ochronę zdrowia, pogarsza
standard życia chorych ludzi, zwiększa śmiertel-
ność.[3,8,9]
Jednym z najczęściej stosowanych somatycznych
(antropometrycznych) wskaźników nadwagi czy oty-
łości jest wskaźnik masy ciała BMI (Body Mass In-
dex), który w zakresie 18,5–24,9 kg/m
2
określa prawi-
dłową masę ciała. Wylicza się go dzieląc [masę ciała
(w kg)] przez [wysokość ciała (w m)]². Podobnie ob-
wód pasa (mierzony na wysokości pępka), nie prze-
kraczający 80 cm u kobiet i 94 cm u mężczyzn wska-
zuje na brak zespołu metabolicznego. Również o bra-
ku nadwagi może świadczyć udział tkanki tłuszczowej
w ogólnej masie ciała z uwzględnieniem płci i wieku.
Winien on wynosić u mężczyzn do 22%, a u kobiet do
32% .Racjonalne odżywianie to spożywanie dobrych
jakościowo produktów spożywczych w odpowiedniej
ilości, zgodnie z zasadami zdrowego żywienia. Ilość
energii i składników pokarmowych winna warunkować
utrzymanie należnej masy ciała oraz normalne funk-
cjonowanie organizmu stosownie do wieku, płci, wa-
runków bytowania i wysiłku fizycznego. Należy rów-
nież uwzględnić czynniki środowiskowe, kulturowe i
cywilizacyjne oraz uwarunkowania genetyczne. Jest
to więc kompromis pomiędzy zasadami zdrowego od-
żywiania, a właściwościami osobniczymi, kulturowymi,
psychologicznymi i cywilizacyjnymi [8,9].
Niestety współczesny model rodziny nie sprzyja
zdrowemu żywieniu. Najczęściej popełniane błędy
żywieniowe to [3,5,6,7]:
zbyt duża obfitość i kaloryczność pożywienia
nieregularność posiłków
przewaga produktów zwierzęcych nad roślinnymi
zbyt duża ilość tłuszczów i cukrów w spożywa-
nych produktach
zbyt mało spożywanych owoców i warzyw
zbyt duża ilość spożywanej soli
W Instytucie Żywności i Żywienia zgodnie z wymo-
gami Światowej Organizacji Zdrowia, opracowano 10
zasad racjonalnego żywienia [7,10]:
UŻYWKI
Na stan zdrowia człowieka wpływa także stoso-
wanie substancji psychoaktywnych i palenie tytoniu.
Substancje psychoaktywne działają na szereg ukła-
dów neuroprzekaźnikowych, a końcowym efektem te-
go działania jest uaktywnienie układu nagrody w mó-
zgu
.
Układ ten składa się z jąder brzusznych nakrywki,
które łączą się z jądrem półleżącym , a te dają swe
wypustki do kory mózgu. W/w jądra wchodzą w skład
1. różnorodność posiłków
2. aktywność ruchowa
3. produkty zbożowe powinny być głównym źródłem kalorii
4. codzienne spożywanie nabiału
5. jedzenie mięsa z umiarem
6. codzienne spożywanie warzyw i owoców
7. ograniczanie tłuszczów zwierzęcych
8. regularne dostarczanie organizmowi płynów
9. ograniczanie soli i cukru
10. unikanie alkoholu.
