23
Journal of Clinical Healthcare 3/2016
oraz o wynikach leczenia i rokowaniu. Obowiązek do
pełnego informowania dotyczy także pacjenta, który
ukończył 16 lat [15]. Prawo do informacji to również
prawo do zasięgnięcia dodatkowej opinii lekarskiej lub
konsultacji, w przypadku gdy pacjent ma wątpliwości
co do postawionej diagnozy lub zaproponowanego
sposobu leczenia. Również w sytuacji gdy coś jest
niejasne lub niezrozumiałe pacjent może zażądać od
lekarza wyjaśnień, wówczas wszystkie świadczenia
powinny być omówione z pacjentem w sposób prosty
i zrozumiały. Pacjent ma prawo pytać tak długo, aż
uzyskana informacja będzie dla niego jasna. Im lepiej
pacjent będzie poinformowany, tym lepsze będą
wzajemne relacje, współpraca, a także lepsze wyniki
terapii [16]. Jednocześnie prawo do samostanowienia
daje pacjentowi możliwość rezygnacji do prawa do
informacji. Istotne jest, że tyko pacjent ma
bezpośrednie prawo do uzyskania informacji o swoim
stanie zdrowia, inne osoby mogą uzyskać informacje
o jego stanie zdrowia tylko wtedy, gdy pacjent wyrazi
na to zgodę [17].
Z prawem do informacji ściśle związane jest prawo
do zachowania tajemnicy informacji związanych z
pacjentem i nie ustaje ono wraz ze śmiercią pacjenta
[18].
Konstytucja
Rzeczypospolitej
Polskiej
gwarantuje każdemu obywatelowi ochronę życia
prywatnego, ochronę tajemnicy komunikowania się,
ochronę przed ujawnieniem informacji dotyczących
osoby pacjenta. Istnieją jednak ustępstwa od
obowiązku zachowania tajemnicy: zwolnieni są
lekarze sprawujący opiekę nad osobą z zaburzeniami
psychicznymi, właściwe organy administracji rządowej
lub samorządowej, co do okoliczności, których
ujawnienie jest niezbędne do wykonywania zadań z
zakresu
pomocy
społecznej,
osób
współuczestniczących w wykonywaniu czynności w
ramach pomocy społecznej, w zakresie w jakim jest to
niezbędne, służb ochrony państwa i ich
upoważnionych pisemnie funkcjonariuszy lub
żołnierzy w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia
postępowania sprawdzającego na podstawie o
ochronie informacji niejawnych.
Prawo do poszanowania intymności i godności
pacjenta należy do sfery życia prywatnego pacjenta
[19]. Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego
stanowi przedmiot ochrony przewidziany w kodeksie
cywilnym. Z tego prawa wynika obowiązek
podmiotowego traktowania pacjenta zapewniając
warunki do otwarcia się na badanie i rozmowę.
Pacjent powinien być traktowany z należytym
szacunkiem i godnością, ze zrozumieniem sytuacji, w
której się znalazł, ponieważ to on jest najważniejszy w
procesie leczenia. W trakcie badania powinny być
obecne tylko te osoby, których obecność jest
niezbędna ze względu na rodzaj świadczenia [20].
Obecność innych osób wymaga zgody pacjenta.
Omawiane prawo obejmuje również prawo do
umierania w spokoju i godności. W praktyce oznacza
to zapewnienie każdemu pacjentowi prawa do opieki
duszpasterskiej, dodatkowej opieki osób najbliższych,
kontaktu ze znajomymi. W sytuacji zbliżającej się
śmierci jest to szczególnie ważne ponieważ pacjent
nie czuje się osamotniony i opuszczony w ostatnich
chwilach życia. Godne umieranie to humanitarne
traktowanie pacjenta przez personel medyczny, to
łagodzenie bólu i innych negatywnych objawów.
Należy pamiętać, że profesjonalna opieka medyczna i
pielęgniarska jest równie ważna jak zapewnienie
pacjentowi życzliwości i szacunku.
Prawo do poszanowania życia prywatnego i
rodzinnego, do kontaktów ze światem zewnętrznym
oraz prawo do dodatkowej opieki ze strony osób
bliskich to kolejne gwarantowane przez ustawę prawa
pacjenta. Prawo do zachowania kontaktów ma
obowiązek
zapewnić
szpital
w
stopniu
proporcjonalnym do charakteru sprawowanej opieki i
możliwości
finansowych
oraz
okoliczności
zewnętrznych. Podejmowane są w tym celu działania
organizacyjne, które mają na celu zapewnienie
kontaktów wszystkim pacjentom na zasadzie
równości.
Jednym z najważniejszych praw pacjenta jest prawo
do wyrażania zgody na udzielenie świadczenia
zdrowotnego [21]. Świadczenia zdrowotne to
działania, które służą zachowaniu, ratowaniu,
przywracaniu zdrowia. Jeszcze kilka lat temu zgoda
na zbieg była traktowana jak formalność, bez
większego znaczenia. Obecnie jest to akt decydujący,
nadający pacjentowi aktywną rolę w procesie
leczenia. Personel medyczny ma obowiązek uzyskać
zgodę
na
wszelkie
zabiegi
profilaktyczne,
diagnostyczne, lecznicze [22]. Warunkiem ważności
zgody jest świadomość na co jest wyrażana. Pacjent
musi znać powód, przedmiot zgody, proponowane
formy leczenia, przebieg i ryzyko zabiegu. Pacjent
jest najważniejszym podmiotem uprawnionym do
wyrażania zgody na świadczenia zdrowotne. Zgoda
własna jest udzielana przez samego pacjenta,
dotyczy osób pełnoletnich i nieubezwłasnowolnio-
nych. Zgoda zastępcza wyrażona jest przez osobę
inną niż pacjent, to przede wszystkim przedstawiciele
ustawowi pacjenta lub sąd opiekuńczy [23]. Zgoda
równoległa ma miejsce w sytuacji, gdy musi być
wyrażona zarówno przez pacjenta, jak i
