8
Journal of Clinical Healthcare 4/2016
narastająca niesamodzielność człowieka starszego
[10,11].
Wzrost niesamodzielności
1
oznacza z kolei
podwyższenie zapotrzebowania na różnorodne formy
opieki zdrowotnej oraz świadczenia pielęgnacyjno-
opiekuńcze, co powoduje konieczność stałej opieki
osób trzecich w życiu codziennym [12].
Ogromna liczba osób niesamodzielnych w Polsce
uzyskuje pomoc i opiekę przede wszystkim ze strony
rodziny i krewnych [10,11,12]. Często nie jest to
związane z podjętą dobrowolnie decyzją ale wynika z
konieczności, ze względu na brak struktur opieki
długoterminowej, co wymusza podejmowanie opieki
nad osobą chorą przez jednego z członków rodziny.
Opiekunowie osób niesamodzielnych, starszych stają
przed trudnym wyborem konieczności rezygnacji z
pracy zawodowej ze względu na niełatwe do
pogodzenia
obowiązki
opieki
nad
osoba
niesamodzielną z pracą zawodową.
Zmieniająca się struktura rodziny, zmiana i kryzys
systemu tradycyjnych wartości, obniżenie poczucia
solidarności międzypokoleniowej, rozluźnienie więzi
rodzinnych prowadzi do obniżenia poczucia
odpowiedzialności za starszych członków rodzin.
Zmiany te nałożone na nieistniejący system wsparcia
społecznego i źle funkcjonujący system ochrony
zdrowia
powodują,
że
narastają
zjawiska
marginalizacji potrzeb osób starszych i dyskryminacji
ich jako grupy społecznej [13].
”Polityka zdrowotna państwa w zasadzie
pozostaje na poziomie deklaracji – nie przedstawia
strategii dostosowania systemu do nadchodzących
zmian społecznych, co sprawia, że podmioty
realizujące opiekę nie posiadają odpowiednich
instrumentów lub nie są zobligowane do rutynowego
prowadzenia programów skierowanych do osób
starszych. To wszystko prowadzi do powszechnej
ignorancji problemów starszych pacjentów i ich
potrzeb” [14 ].
Liczba osób niesamodzielnych w Polsce wzrasta
wraz z postępem starzenia się społeczeństwa. 80
proc. osób niesamodzielnych w Polsce korzysta z
rodzinnych form opieki. Nieliczni korzystają z opieki
instytucjonalnej. Raport OECD opublikowany w 2014
r. podaje, że tą formą opieki objętych jest mniej niż 1
proc., podczas gdy średnia dla OECD wynosi ponad 4
proc. Wydatki z budżetu państwa na opiekę nad
osobami niesamodzielnymi stanowią mniej niż 0,5
1
Brak jest w Polsce wystandaryzowanych metod ustalania stop-
nia niezdolności do samodzielnej egzystencji w zależności od licz-
by godzin potrzebnej opieki i pielęgnacji.
proc PKB (w OECD 1,2 proc.). Ponadto liczba łóżek
opieki długoterminowej odbiega bardzo od średniej w
krajach Unii Europejskiej (na każdy 1000 osób
wymagających
długoterminowej
opieki
na
specjalistycznych oddziałach przypada ok. 17 łóżek,
w OECD 44,5). Dodatkowo z braku właściwych
instytucji i form wsparcia hospitalizacja jest często
jedyną formą pomocy osobie chorej i niesamodzielnej
[ 15].
W Polsce ochrona zdrowia koncentruje się
głównie na medycynie wieku średniego i wczesnej
starości
(finansowanie medycyny
inwazyjnej,
naprawczej i onkologii), co dzieje się kosztem potrzeb
polityki senioralnej. Jest to zjawisko niepokojące,
zwłaszcza w kontekście faktu, że starzenie to proces
całożyciowy. Dodatkowo rozwiązania stosowane w
Polsce
w
zakresie
opieki
nad
osobami
niesamodzielnymi funkcjonują zarówno w systemie
opieki zdrowotnej jak i społecznej. Jest to model
niedoskonały. Integracja tych dwóch systemów,
zorganizowanie ich funkcjonowania wokół pacjenta
pozwoliłoby
na
stworzenie
modelu
opieki
długoterminowej opartego na kompleksowym
podejściu do funkcjonowania systemów opieki
zdrowotnej i społecznej, ale także opieki domowej
świadczonej przez personel medyczny i przez
opiekunów nieformalnych (rodzinnych) [16].
Systemy te powinny ze sobą współpracować bo to
jedyna droga do poprawy ich funkcjonalności,
lepszego wykorzystania środków i efektywnego
nadzoru, także w kontekście otoczenia społecznego
[6].
Wpływanie na poprawę stanu zdrowia populacji
poprzez działania zapobiegające schorzeniom wieku
podeszłego w ciągu całego życia, dążenie do
opóźniania procesu niepełnosprawności i stworzenie
możliwości niezależnego życia w środowisku, to
winny być główne zadania systemu prowadzące do
zapewnienia optymalnej jakości życia w okresie
starości [9].
Warto przyjrzeć się rozwiązaniom stosowanym z
powodzeniem od lat w Unii Europejskiej. Polityka
opiekuńcza nad seniorami opiera się tam na systemie
lokalnych sieci wsparcia, funkcjonujących w miejscu
zamieszkania osoby starszej, a w przypadku, gdy nie
jest to możliwe dąży do zapewnienia opieki i pomocy
instytucjonalnej. Stwarza się tym samym warunki (w
tym finansowe) do rozwijania inicjatywy i uaktywnienia
osób starszych, a wkracza się dopiero wtedy, gdy
