20-23
21
Journal of Clinical Healthcare 2/2017
do 3,0 ml/min [2] Ślina pełni wiele bardzo ważnych
funkcji. Należą do nich między innymi: wstępna
obróbka pokarmu i przygotowanie go do połknięcia,
ułatwienie odczuwania smaku oraz co jest
najbardziej istotne dzięki obecności amylazy ślino-
wej oraz maltazy już w jamie ustnej dochodzi do
wstępnego trawienia. Kolejnymi nie mniej istotnymi
funkcjami śliny są: utrzymanie prawidłowego pH
jamy ustnej w granicach 6,8-7,2 dzięki układowi
buforów fosforanowych i wodorowęglanowych,
nawilżanie oraz rozcieńczanie aby zachować
spójność błony śluzowej. Ślina pełni funkcję
ochronną górnego odcinka przewodu pokarmowego
osłabiając refluks żołądkowy w rejonie przełyku.
[4,5] Bardzo ważną rolą śliny jest działanie
przeciwbakteryjne. W ślinie występują laktoferyna
oraz lizozym dzięki którym dochodzi do rozkładu
peptydoglikanu ścian komórek bakterii Gram-dodat-
nich z rodzaju Streptococcus i Staphylococcus, oraz
histatyny i mucyny (MG1), które mają zdolność
aglutynacji bakterii, ograniczają rozwój patogennych
szczepów, dzięki czemu zapobiegają występowaniu
próchnicy zębów i chorób przyzębia. Te ważne i
złożone funkcje śliny dowodzą, że jakiekolwiek
zaburzenie w jej wydzielaniu powoduje wiele zmian
chorobowych w obrębie jamy ustnej i przewodu
pokarmowego. [2,6]
Wraz z wiekiem dochodzi do redukcji komórek
wydzielniczych gruczołów ślinowych w procesie
fizjologicznego starzenia się organizmu. Zjawisko to
zauważa się u osób po 65. roku życia, częściej u
kobiet w okresie menopauzalnym. Czasami
suchość w jamie ustnej objawia się w wyniku
ogólnego stanu organizmu na przykład podczas
wysokiej gorączki, odwodnienia, udaru cieplnego,
wymiotów
czy
biegunki.
Do
czynników
miejscowych, które przyczyniają się do powstania
suchość w jamie ustnej należy głównie palenie
tytoniu oraz oddychanie przez otwarte usta w
wyniku niedrożności górnych dróg oddechowych.
Znaczący wpływ ma tu również użytkowanie protez
całkowitych. [7,8]
Kserostomia zazwyczaj jest objawem przy współist-
niejących chorobach ogólnoustrojowych, bardzo
rzadko jest oddzielną jednostką chorobową.
Choroby, które doprowadzają do upośledzenia
gruczołów wydzielniczych to AIDS, nadczynność
tarczycy, cukrzyca typu I, kamica i stan zapalny
gruczołów ślinowych, niedokrwistość Addisona
i Biermera, awitaminoza (B1, B2, B6 i B12). U osób
w wieku podeszłym kserostomia występuje u
chorych na zespół Parkinsona oraz Alzheimera.
[1,9] Suchość jamy ustnej często pojawia się
podczas zażywania różnych leków. Leki które mają
wpływ na kserostomię zostały przedstawione w
tabeli 1.
Tabela 1. Leki wywołujące kserostomię [10]
Leki o działaniu
moczopędnym
chlorotiazyd, hydrochlorotiazyd
Leki przeciwdepresyjne
amitryplina, Imipramina
Leki przeciwhistaminowe
klemastyna
Neuroleptyki
pochodne fenotiazyny,
butyrofenonu, tioksantenu
Leki rozszerzające
oskrzela
β2- adrenomimetyki, sterydy
wziewne, wziewne cholinolityki
(ipratropium)
Leki anksjolityczne
pochodne benzodiazepin:
diazepam, okzazepam, lorazepam
Leki cholinolityczne
atropina, homotropina,
skopolamina
Leki hipotensyjne
antagoniści konwertazy
angiotensyny
Opioidy
morfina, kodeina, metadon,
petidyna
Leki stytmulujące układ
immunologiczne
interferon alfa
Czasami podczas długotrwałego stosowania leków
dochodzi nawet do całkowitego zatrzymania
wydzielania śliny. Proces ten po odstawieniu
danych medykamentów jest odwracalny. [2,9,10]
Wraz z wiekiem rośnie liczba przyjmowanych
medykamentów dlatego też starsi ludzi częściej
ciepią na suchość jamy ustnej.
Kolejnym czynnikiem, przyczyniającym się do poja-
wienia
się
kserostomii
jest
radioterapia
w przypadku nowotworów głowy i szyi. Prowadzi
ona do lizy komórek gruczołów ślinowych. Rozmiar
zmian patologicznych zależy od pochłoniętej dawki
promieniowania, obszaru objętego promieniowa-
niem oraz czasu ekspozycji. Już po pierwszych 7
dniach radioterapii o ilości energii promieniowania
70 Gy można zaobserwować pierwsze oznaki
kserostomii i u ponad 60% pacjentów utrzymują się
one przez około 3 lata. [2,9]
Przyczyną kserostomii mogą być również niektóre
choroby przewlekłe o podłożu autoimmunologicz-
nym – na szczególną uwagę zasługuje tu zespół
Sjӧgrena. W przypadku tej choroby dochodzi do
zniszczenia gruczołów wydzielania zewnętrznego z
towarzyszącym naciekiem limfocytarnym w wyniku
