11
Journal of Clinical Healthcare 3/2016
znaczone wyłącznie dla osób umierających. W 1842
roku Jeanne Gardier otworzyła w Lyonie pierwsze ze
swoich schronisk, które otrzymało podwójną nazwę:
,,Hospicjum” oraz ,,Kalwaria’’. W taki sposób po raz
pierwszy słowo ,,hospicjum’’ zostało użyte w celu
określenia miejsca przeznaczonego wyłącznie dla lu-
dzi umierających [21].
Za twórcę współczesnego ruchu opieki paliatywnej
uważa się panią Cicely Saunders, pracującą przez
wiele lat nad powołaniem do życia i doskonaleniem tej
formy pomocy pacjentom nieuleczalnie chorym. Idea
tego typu opieki powstała w 1947 r., ,,zrodziła się
myśl, że potrzebne jest miejsce, gdzie ludzie umiera-
jący mogliby dopełnić swego życia w godności i spo-
koju, wolni od wszechogarniającego bólu’’ [22].
Dzieło Cicely Saunders przyczyniło się do powstania
podobnych ośrodków w Wielkiej Brytanii, Irlandii, a
także w wielu innych państwach na całym świecie. W
1974 roku powstało pierwsze na terenie Stanów
Zjednoczonych Ameryki Hospicjum w Connecticut.
Opiekę hospicyjną zaczęto sukcesywnie wprowadzać
w klinikach uniwersyteckich. W Kanadzie na określe-
nie tego typu działalności przyjęto termin
opieka palia-
tywna
[23]. W kolejnych latach powstawały oddziały
opieki paliatywnej w Australii, Holandii, Japonii,
Szwecji, Republice Południowej Afryki oraz Zimbab-
we.
Początki opieki paliatywnej w Polsce sięgają lat 70 –
tych. Aktywne poszukiwanie sposobów zrealizowania
tych wartości oraz zaangażowanie w opiekę nad pa-
cjentami, doprowadziło do sformułowania zasad po-
stępowania z człowiekiem chorym oraz umierającym.
W 1977 roku na zebraniu osób skupionych w zespole
synodalnym podjęto postanowienie o wybudowaniu w
Krakowie domu dla nieuleczalnie chorych wzorowa-
nego na tym właśnie hospicjum. Za punkt przełomowy
można uznać odwiedziny Cicely Saunders w War-
szawie, Gdańsku oraz Krakowie, gdzie wygłaszając
odczyty na tematy związane z opieką nad pacjentem
umierającym i organizacji pracy hospicyjnej, spotkała
się również z zespołem. Źródła rozwoju początkowo
koncentrowały się w trzech niezależnie wyłaniających
się ośrodkach: w Krakowie, Gdańsku oraz Poznaniu.
Każdy z nich na swój własny sposób próbował reali-
zować ideę opieki paliatywnej, dzięki czemu wypra-
cowano pewne wzorcowe ramy organizacyjne, który
były wykorzystywane później przez kolejne ośrodki
[24].
Formalnie ruch opieki paliatywnej i hospicyjnej za-
czął się rozwijać w Polsce od 1981 r., kiedy w Krako-
wie zarejestrowano Towarzystwo Przyjaciół Chorych
„Hospicjum”, zajmujące się cierpiącymi na choroby
nowotworowe, ich rodzinami oraz jednoczeniem ludzi
do społecznego pełnienia tej opieki szerzenia idei ho-
spicyjnej w społeczeństwie i budowa hospicjum” [25].
Idea budowy hospicjum stacjonarnego, wzorowanego
na Hospicjum Św. Krzysztofa w Londynie zyskała
wielu zwolenników. W 1996 r. otwarto Hospicjum Św.
Łazarza w Krakowie. W 1984r. z inicjatywy księdza
Eugeniusza Dutkiewicza powstało w Gdańsku Hospi-
cjum Pallotinum.
Ośrodek gdański zapoczątkował model duszpaster-
skiej opieki hospicyjnej, która oparta była na zasa-
dach leczenia paliatywnego i sprawowanej nad cho-
rymi w jego domu, była wzorcem dla wielu ośrodków
na ternie kraju (1985), powstała w Hospicjum Św. Ja-
na Kantego w Poznaniu, które podjęło domową opie-
kę nad chorymi. Powołane zostało stowarzyszenie o
nazwie Towarzystwo Przyjaciół Chorych HOSPI-
CJUM, przedsięwzięcie to finansowane było przez
społeczeństwo oraz członków stowarzyszenia. W Bia-
łymstoku powstało Towarzystwo Pomocy Chorym
Hospicjum.
W 1988 roku w szpitalu klinicznym Akademii Me-
dycznej imienia K. Marcinkowskiego w Poznaniu po-
wstał Zespół Opieki Paliatywnej [26], a trzy lata póź-
niej przy Katedrze Onkologii Akademii Medycznej w
Poznaniu powołano Klinikę Opieki Paliatywnej
(1991r.). Później w Gdańsku utworzono Ogólnopol-
skie Forum Ruchu Hospicyjnego, a w 1993 roku po-
wstała przy Ministerstwie Zdrowia i Opieki Społecznej
Krajowa Rada Opieki Paliatywnej i Hospicyjnej. Aktu-
alnie w Polsce działa około 300 ośrodków świadczą-
cych opiekę paliatywną w szerokim zakresie, co jest
wybitnym osiągnięciem w skali europejskiej [27].
Nowoczesny ruch hospicyjny oraz powstanie opieki
paliatywnej zawdzięczają swój rozwój idei otwartości
na człowieka umierającego i stworzenia mu warun-
ków do godnej i spokojnej śmierci. Jest otwarciem
medycyny i społeczeństwa na ludzkie cierpienie w
końcowej fazie jego życia.
ROZWÓJ MEDYCYNY PALIATYWNEJ JAKO OD-
RĘBNEJ DZIEDZINY MEDYCYNY
Opieki paliatywna wyrasta ze rozwijającej się świa-
domości społecznej dotyczącej śmierci, umierania i
żałoby. Powstawanie domów opieki i hospicjów do-
wodzi, że istnieje potrzeba szczególnego przygoto-
wania, umożliwiającego udzielenie pomocy umierają-
cym i ich rodzinom. Medycyna hospicyjna dała szer-
sze spojrzenie na ból, wprowadzając pojęcie bólu to-
talnego, wszechogarniającego, który ,,[…] łączy ze
