12
Journal of Clinical Healthcare 3/2016
sobą w jednorodną całość: ból fizyczny, emocjonalny,
społeczny, psychiczny, duchowy, religijny” [28].
Rozumienie bólu uświadamia, że cierpiący człowiek
wymaga kompleksowej opieki ze strony zarówno le-
karza, jak i psychologa oraz księdza. Ponieważ doty-
ka każdej warstwy człowieka - psychicznej, fizycznej i
duchowej.
Specjaliści w dziedzinie medycyny paliatywnej są
zgodni, że nieprzeżycie żałoby po utracie osoby bli-
skiej potęguje cierpienie i destruktywnie wpływa na
dalsze życie, ponieważ życie toczy się dalej. Dlatego
właśnie działają w hospicjach grupy wsparcia dla ludzi
pogrążonych w żałobie [29-33].
Istotną rolę w pracy z pacjentem odgrywa empatia,
rozumienie uczuć przez otoczenie i potrzeb pacjenta,
przy czym znaczenie empatii w tej relacji uzależnione
jest od rodzaju kontaktu. Wyróżnia się trzy podsta-
wowe modele relacji lekarz – pacjent[34]:
Aktywność bierność - pacjent jest biernym
odbiorcą czynności lekarza,
Kierownictwo współpraca - aktywność
występuje po obu stronach, przy czym
zauważa się tu aktywność pacjenta;
przeprowadzono badanie nad empatią
zawodową w grupie lekarzy,
lekarza - gdzie lekarz ma rolę dominującą.
Obustronne współuczestnictwo – pacjent jest
partnerem lekarza.
Decyzje w tym ostatnim modelu dotyczące celów i
sposobów postępowania podejmowane są wspólne i
uwzględniają sytuację pacjenta. W modelu tym lekarz
koncentruje się na chorym uwzględniając jego stan
psychiczny .
Stwierdzono, że wraz ze stażem pracy wzrasta em-
patia poznawcza. Biorąc pod uwagę specjalizację
najwyższy wskaźnik empatii stwierdzono w grupie le-
karzy pediatrów, onkologów, lekarzy rodzinnych, in-
ternistów, a najniższy poziom empatii w grupie leka-
rzy chirurgów, dermatologów i ginekologów [33]. Z
punktu widzenia każdego pacjenta – empatia ocze-
kiwana jest od wszystkich grup lekarzy.[35]
PIŚMIENNICTWO
1. Pearson L. Śmierć i umieranie. Państwowy Zakład
Wydawnictw Lekarskich; Warszawa, 1973.
2. Sandrin L. Wobec cierpienia. Zrozumieć, przyjąć,
wytłumaczyć cierpienie. Wydawnictwo JEDNOŚĆ;
Kielce, 2000.
3. Chmielewski M. Nadzieja umierania. Śmierć jako
szczytowy przejaw duchowości człowieka, W: Mielcarek
K. (red.) Dar i tajemnica śmierci. Wydawnictwo KUL;
Lublin, 2007: 141- 152.
4. Bernyś M. Potęga nadziei. Opowieść o cierpieniu
człowieka i miłosierdziu Boga. Wydawnictwo Prawdziwe
Jedzenie; Dragacz, 2016.
5. Dudek D.: (red.) Ból. Depresja. Wydawnictwa medyczne
Termedia; Poznań, 2011.
6. de Walden – Gałuszko K.: Podstawy opieki paliatywnej.
PZWL; Warszawa, 2006.
7. Frankl V. Człowiek w poszukiwaniu sensu. Wydawnictwo
Czarna Owca; Warszawa, 2012.
8. Sandrin L.
Jak się nie wypalić pomagając innym.
Wydawnictwo Jedność; Kielce, 2006.
9. Wordliczek J, Dobrogowski J. Leczenie bólu. Państwowy
Zakład Wydawnictw Lekarskich; Warszawa, 2011.
10. Dobrogowski J, Zajączkowska R, Dutka J, Wordliczek J.
Patofizjologia i klasyfikacja bólu. Pol Przeg Neurol 2011;
7 (1): 20-30.
11. Wordliczek J, Dobrogowski J. Leczenie bólu. PZWL;
Warszawa 2011.
12. Tofthagen CS, McMillan SC. Pain, neuropathic symp-
toms, and physical and mental well-being in persons with
cancer. Cancer Nurs 2010; 33: 436-444.
13. Caraceni A, Davies A, Poulain P. i wsp. Guidelines for
the Management of Breaktrhrough Pain in Patients With
Cancer. J Natl Compr Canc Netw 2013; 11: 29-36.
14. Webber K, Davies A, Zeppetella G, Cowie MR. Devel-
opment and Validation of the Breakthrough Pain As-
sessment Tool (BAT) in Cancer Patients. J Pain Symp-
tom Manage 2014,
15. Jarosz J. (red.) Leczenie bólów nowotworowych. Wy-
dawnictwo ANmedia; Warszawa,2009.
16. Pater D. (red.) Ból i cierpienie – ognisko światła i ciem-
ności. PZWL; Warszawa, 2006.
17. Pater D. (red.) Ból i cierpienie – ognisko światła i ciem-
ności. PZWL; Warszawa, 2014.
18. Bartoszek A. Człowiek w obliczu cierpienia i umierania.
Moralne aspekty opieki paliatywnej. Księgarnia Ś Jacka;
Katowice, 2000.
19. Balter L. (red.) Powołanie człowieka. Bo jego miłosierdzia
na wieki. W: Stopicki L. Miłosierdzie Boże w świetle Pi-
sma świętego i nasza na nie odpowiedź. Pallottinum; Po-
znań, 1972: 21-32.
20. Koral J. Podstawy działalności charytatywnej Kościoła na
przykładzie organizacji Caritas. Wydawnictwo Salezjań-
skie; Kraków, 2000.
21. Materiały Ogólnopolskiego Forum Ruchu Hospicyjnego
opracowane na IV Zjazd Hospicjów Polskich, Kraków,
23-25 czerwca 2000.
22. Dutkiewicz E. Duszpasterska opieka nad ciężko chorymi i
umierającymi. W: Szczotok E., Liskowacka A. (red.)
Ewangelizacja i nawrócenie. Program duszpasterski na
rok 1995/96. Wydawnictwo WAM; Kraków 1995: 534-
540.
23. Redakcja. Ważniejsze osiągnięcia jednostek organiza-
cyjnych Wydziału Lekarskiego Akademii Medycznej w
Poznaniu za lata 1989-1995. Nowiny Lekarskie 1995;
64:511.
24. Koral J. Istota opieki paliatywnej. Seminare 2003;19: 265.
25. Kołek B. Sens życia i umierania. Impuls; Kraków, 2009.
26. Kliszcz E. Empatia – oczekiwana cecha lekarza rodzin-
nego. Pol Med Rod 2003;3: 380-387.
27. Wiśniowski E. Bractwa religijne na ziemiach polskich w
średniowieczu. Roczniki Historyczne 1969;17: 51-81.
